ديدار با برادران را يكى از خرسندى‌هاى دنيوى مؤمن‌[١] و امام على (ع) آن را مايه آبادانى قلب مؤمن مى‌داند.[٢] امام باقر (ع) نيز در باره نقش روابط اجتماعى در نشاط مى‌فرمايد: «ديدار دوستان، مايه نشاط است».[٣]

البته آنچه ارتباط را لذّتبخش مى‌سازد، ارتباط مثبت و سازنده است و اين ارتباط، نيازمند برخوردارى از مهارت‌هاى ارتباطى است. اين بررسى، گنجايش طرح اين موضوع را ندارد؛ امّا آنچه مهم است اين كه كسب مهارت‌هاى ارتباطى، نقش مهمى در لذّت بردن از ارتباط با ديگران دارد. از اين رو بايد مهارت‌هاى ارتباطى، مورد توجّه قرار گيرد.

آنچه گذشت، موارد دهگانه‌اى بود كه در روايت امام صادق از نشاط (نشره) مطرح شده بود. در ساير روايات، موارد ديگرى نيز اضافه شده‌اند كه در ادامه به آنها مى‌پردازيم.

حسّ بويايى، يكى ديگر از ابعاد انسان بوده و بوى خوش، از ديگر عوامل مؤثّر در شادى است. پيامبر خدا (ص) مى‌فرمايد: «بوى خوش، [انسان را] شاد مى‌كند.»[٤] امام على (ع) نيز مى‌فرمايد: «بوى خوش، مايه نشاط است ....»[٥] بوى خوش همچنين مى‌تواند موجب افزايش توان جنسى گردد[٦] كه در اين صورت، با لذّت جنسى نيز پيوند مى‌خورد.

شوخى و خنده، از عوامل شادى و نشاط است. پيامبر (ص) يكى از ويژگى‌هاى اهل ايمان را شوخ‌طبعى آنان مى‌داند.[٧] فضل بن ابى قره نيز مى‌گويد: امام صادق (ع) فرمود: «هيچ مؤمنى نيست، جز اين كه در او" دُعابه" هست». گفتم: دعابه چيست؟ فرمود: «شوخى».[٨] شوخى، موجب نشاط روحى و آسايش روانى مى‌گردد[٩] و فشارهاى روانى را

[١]. پيامبر خدا( ص):

يا على ثلاث فرحات للمؤمن فى الدنيا: لقاء الاخوان، وتفطير الصائم، والتهجد من آخر الليل‌ ( كتاب من لايحضره الفقيه، ج ٤، ص ٣٦٠).

[٢]. امام على( ع):

عمارة القلوب، معاشرة ذوى العقول‌ ( غرر الحكم، ح ٦٣١٣).

[٣].

مُلَاقَاةُ الْإِخْوَانِ نُشْرَةٌ ( الأمالى، طوسى، ص ٩٤، ح ١٤).

[٤].

الطيب يسر ( صحيفة الرضا، ص ٢٣٩).

[٥].

الطيب نُشرة .. ( بحار الأنوار، ج ٧٣، ص ١٤١، ح ٤).

[٦]. پيامبر خدا( ص):

إن الريح الطيبة تشد القلب وتزيد في الجماع‌ ( الكافى، ج ٦، ص ٥١٠).

[٧].

المُؤمِنُ دَعِبٌ لَعِبٌ، وَالمُنافِقُ قَطِبٌ غَضِبٌ‌ ( تحف العقول، ص ٤٩؛ بحار الأنوار، ج ٧٧، ص ١٥٥).

[٨].

الفضلُ بنُ أبي قرَةَ عن امام الصّادقِ( ع): ما مِن مؤمنٍ إلّا و فيهِ دُعابَةٌ، قلتُ: و ما الدُّعابَةُ؟ قالَ: المِزاحُ‌ ( الكافى، ج ٢، ص ٦٦٣، ح ٢).

[٩]. در كلمات منسوب به امام على( ع): لا

بأس بالمكافهة يروّح بها الانسان عن نفسه ويخرج عن حدّ العبوس‌ ( شرح نهج‌البلاغه، ابن ابى الحديد، ج ٢٠، ص ٣٣٩، ح ٨٨٦).