پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٢٩ - شرح و جمع بندى

اسلامى توصيه مى‌كند؛ و اينكه بعضى گفته‌اند اين آيه به وسيله آيات جهاد نسخ شده، [١] پندارى بى اساس است كه هيچ دليلى بر آن نيست؛ چرا كه هيچ منافاتى ميان آيات جهاد و اين آيه نمى‌باشد و ضرورتى براى اعتقاد به نسخ، وجود ندارد.

در سومين آيه اشاره به گروهى از كفّار جنگ طلب كرده، مى‌فرمايد: «اگر آنها از شما كناره گيرى كردند و پيكار ننمودند، بلكه پيشنهاد صلح كردند، خدا براى شما راهى براى تعرض قرار نداده است»: فَانِ اعْتَزِلُوكُمْ فَلَمْ يُقاتِلُوكُمْ وَ أَلْقَوا الَيْكُمُ السَّلَمَ فَما جَعَل اللَّهُ لَكُمْ عَلَيْهِمْ سَبيلًا. [٢]

تعبير به‌ فَما جَعَل اللَّهُ لَكُمْ عَلَيْهِمْ سَبيلًا «خداوند هيچ راهى براى شما بر ضدّ آنها قرار نداده است» تأكيد كامل بر قبول دعوت صلح از سوى دشمن است، صلحى كه شرافتمندانه و راستين باشد، نه ذليلانه و دروغين.

قابل توجّه اينكه در شأن نزول اين آيه آمده كه ناظر به طائفه‌ «اشجع» است؛ كه گروهى از آنان به سركردگى مسعود بن رجيله به نزديكى مدينه آمدند؛ پيامبر نمايندگانى نزد آنها فرستاد تا از هدف سفرشان با خبر شود، آنها گفتند: «ما آمده‌ايم پيمان ترك مخاصمه با محمّد ببنديم (و در منازعات شما با ديگران بى‌طرف بمانيم)» پيامبر دستور داد مقدار زيادى خرما به عنوان هديه براى آنها ببرند، و پيمان ترك تعرّض را با آنها امضا فرمود.

بديهى است مفهوم آيه يك قانون كلّى و جاودانه است؛ هر چند شأن نزول خاصّى داشته باشد، زيرا چنانكه مى‌دانيم شأن نزول ها مفهوم عام آيات را محدود نمى‌كنند.

در چهارمين آيه: سخن از جنگ هايى است كه احتمالًا در داخل كشور اسلامى ميان جناح هاى متخاصم واقع مى‌شود؛ و به اصطلاح دو طايفه از مؤمنان درگيرى پيدا

[١]. به تفسير فخر رازى، جلد ١٥، صفحه ١٧٨ مراجعه شود ..

[٢]. سوره نساء، آيه ٩٠ ..