پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣١٨ - ١- جهاد ابتدايى

گرديده اجازه جهاد داده شده است؛ چرا كه مورد ستم قرار گرفته‌اند، و خداوند قادر براى يارى آنهااست».

سپس به دنبال اين آيه در توضيح مطلب مى‌افزايد: الَّذينَ اخْرِجُوا مِنْ دِيارِهِمْ بِغَيْرَ حَقٍّ الّا انْ يَقُولُوا رَبُّنَا اللَّهُ‌: «همان كسانى كه به ناحق از خانه و كاشانه خود بدون هيچ دليلى اخراج شدند جز اينكه مى‌گفتند:" پروردگار ما اللَّه (و خداوند يكتا) است"».

تعبير آيه كه با «اذن» شروع شده، تناسب زيادى با گفته كسانى دارد كه آن را نخستين آيه جهاد مى‌دانند؛ و نشان مى‌دهد كه قبلًا چنين اذنى وجود نداشته، و آغاز تشريع جهاد، (جهاد دفاعى) در برابر دشمن بوده، همان دشمنانى كه مسلمانان را مجبور به هجرت و ترك خانه و لانه خود كرده بودند بى‌آنكه گناهى داشته باشند، آرى اگر گناهى داشتند؛ گناهشان اعتقاد به توحيد و يگانگى خدا بود.

بعضى ديگر نخستين آيه جهاد را آيه را ١٩٠ سوره‌ «بقره» مى‌دانند، كه مى‌گويد: وَ قاتِلُوا فى سَبيلِ اللَّهِ الَّذينَ يُقاتِلُونَكُمْ ... «با آنها كه به نبرد با شما برخاسته‌اند در راه خدا پيكار كنيد ...».

اگر اين نظر را بپذيريم؛ باز پايه جهاد بر اساس در هم شكستن دشمن گذارده شده، و هر انسان عاقلى مى‌داند؛ سكوت در برابر تهاجم دشمن خوانخوار با هيچ منطقى نمى‌سازد.

تعبير به‌ «فى سبيل اللَّه» نشان مى‌دهد كه حتّى دفاع اسلامى نيز براى خدا و بر محور معيارهاى الهى است، نه براى هوا و هوس و جاه‌طلبى!

اين نخستين شكل جهاد در اسلام است؛ امّا نبايد از معنى‌ «جهاد دفاعى» اين چنين برداشت كرد كه حكومت اسلامى بايد بنشيند تا دشمن به خانه و كاشانه‌اش هجوم برد، سپس به دفاع برخيزد، بلكه به عكس هنگامى كه احساس كرد دشمن براى پيكار آماده مى‌شود و قصدش تهاجم بر نيروى اسلام است؛ بايد ابتكار عمل را به دست گيرد، و قدرت تهاجم دشمن را در هم بشكند.