پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٨٩ - نقش مطبوعات در حكومت اسلامى

مزيّن به نقّاشى، از جمله ٢٤٠٠ قرآن داشته است، كتابخانه خليفه در قاهره در دوران الحاكم بامراللَّه يكصد هزار و در دوران المستنصر دويست هزار كتاب داشت». [١] هر گاه اين اعداد را با تعداد مجلّدات كتابخانه‌هاى كنونى در بسيارى از شهرها مقايسه كنيم، تفاوت آشكارى در ميان آنها مى‌بينيم، با اينكه امروز مسأله كثرت كتاب با توجّه به اختراع صنعت چاپ و پيشرفت فوق العاده آن مسأله بسيار ساده‌اى است؛ در حالى كه در گذشته كه تنها كتابهاى خطّى وجود داشت اين اعداد و ارقام فوق العاده مهم بود، اين سخن را با جمله ديگرى از مورّخ مشهور ويل دورانت پايان مى‌دهيم:

«در غالب مسجدها كتابخانه‌اى بود، در بيشتر شهرها نيز كتابخانه‌هاى عمومى بود كه تعداد زيادى كتاب داشت، و درهاى آن به روى طالبان علم گشوده بود ... تنها فهرست كتابهاى موجود در كتابخانه‌هاى عمومى‌" رى"، ده جلد قطور شده بود! كتابخانه‌" بصره" به دانشورانى كه در آنجا مطالعه مى‌كردند، مقرّرى و اعانه‌هايى مى‌داد!

" ياقوت حموى" جغرافى دان معروف، سه سال در كتابخانه مرو و خوارزم به جمع آورى اطلاعات براى كتاب‌" معجم البلدان" اشتغال داشت؛ هنگامى كه مغولان بغداد را ويران كردند؛ سى و شش كتابخانه عمومى در آنجا بود و اين غير از تعداد بى شمار كتابخانه‌هاى خصوصى بود، زيرا رسم بود كه هر يك از ثروتمندان مقدار زيادى كتاب داشته باشند!

امير بخارى يك طبيب معروف را به دربار خود دعوت كرد، او نپذيرفت و گفت چهارصد شتر! براى حمل كتابهاى خود لازم دارد، وقتى‌" واقدى" در گذشت ششصد صندوق كتاب به جاى گذاشت كه براى برداشتند هر صندوق دو مرد لازم بود!

بعضى از بزرگان مانند" صاحب بن عباد" به قدر همه كتابخانه‌ها اروپا كتاب داشتند، در هيچ يك از كشورهاى جهان به جز چين در ايّام‌" مينگ هوانگ" نظير شوق و علاقه‌اى كه از

[١]. تاريخ تمدن ويل دورانت، جلد ٤، صفحه ٣٦٧ ..