فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٥١ - آنچه كه بزهكار افزون بر ديه بايد بپردازد آيت اللّه سيد محمود هاشمى
خوراك و پوشاك در عهده پدر يا وارث و ثابت بودن حق شيردهىفرزند است.
علت بودن اين جملهها نيز، از خود اين آيهها بر مىآيد، بويژه آيه نخست كه پس از {لاتكلف نفس الا وسعها } فرموده است: {لاتضار والدة بولدها } كه به روشنى تعليل را مىرساند.
براى روشن شدن بيشتر، بايد گفت: اين آيه در آغاز ياد آورده مىشود كه مادران دو سال تمام، فرزندان خويش را شير مىدهند. اين جملهاى استخبرى كه به جاى انشا بهكار رفته و مقصود از آن، يا خواستن و تكليف كردن به شيردهى است و يا حكم وضعى به شايستهتر بودن مادرانبراى اين كار. سپس مىفرمايد: بر پدران، خوراك و پوشاك آنان قرار داده شده، بدين معنا كه اين شيردهى، بىپاداشنبوده و پدر فرزند بايد در برابر، خوراك و پوشاك آنان را به گونهاى شايسته فراهم كند و يا مزدى در خور، يا همسانديگر دايهها بپردازد.
سپس در آيه، دو جمله ديگر آمده: «به هيچ كس دستورى فراتر از توانش داده نشده» و «هرگز مادر يا پدرى به خاطرفرزند نبايد زيانى ببينند.» جمله نخست مىتواند علت براىحكم مقرر شده در آغاز آيه باشد كه اين حكم مناسب با آسن گرفتن دستورات براى بندگان در دين و در نظر گرفتنتوان آنان است، چه هرگز پدر و مادر را به چيزى فراتر از توان ايشان دستور نداده است. بدين سان مقصود از «وسع» وتوان در اين آيه، همان آسانى، شايستگى و نبودن دشوارى و تنگنا و زيان خواهد بود. همچنين مىتوان گفت، جملهنخست، توضيح و معين كردن معروف و پسنديده است و اين كه بر پدر لازم استخوراك و پوشاك آنان را آن گونه كه دردايههاى ديگر مىيابد، در صورت توان و دارايى و نه تنگدستى و بىچيزى، فراهم كند. بدين سان، مقصود از«وسع» مىتواند توان و طاقت باشد. به هر روى، در هر دو صورت، جمله ياد شده ظاهر در يادآور شدن علت و معياراست.