فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٣٠ - آنچه كه بزهكار افزون بر ديه بايد بپردازد آيت اللّه سيد محمود هاشمى
در صحيحه حلبى نيز مىخوانيم: عن ابىعبداللّه(ع) فى رجل فقا عين امراة، فقال: ان شاؤواان يفقؤوا عينه و يؤدوا اليه ربع الدية، و ان شاءت ان تاخذربع الدية. و قال فى امراة فقات عين رجل: انه ان شاء فقا عينها و الااخذ دية عينه.» (١٥)
از امام صادق نقل كرد كه در باره مردى كه چشم زنى را درآورده، فرمود: اگر خواستند مىتوانند چشم مرد را درآورند و يك چهارم ديه را به او بدهند و اگر خود آن زن بخواهد مىتواند يك چهارم ديه كامل را بگيرد.
و درباره زنى كه چشم مردى را درآورده فرمود: اگر خواست مىتواند چشم زن را درآورد و گرنه ديه چشم خويش رامىگيرد. مقرر كردن آنچه به جاى قصاص از بزهكار گرفتهمىشود، ظاهر در اين است كه همه آنچه بزه ديده مىخواهد، همان ديه است و نه چيزى افزون بر آن.
در صحيحه فضيل بن يسار آمده است:
عن ابى عبداللّه(ع) قال: فى عبد جرح حرا فقال: ان شاء الحر اقتص منه و ان شاء اخذه ان كانت الجراجة تحيط برقبته، وان كانت لاتحيط برقبته افتداه مولاه، فان ابى مولاه انيفتديه كان للحر المجروح حقه من العبد بقدر دية جراحه والباقى للمولى؛ يباع العبد فياخذ المجروح حقه و يرد الباقىعلى المولى.» (١٦)
از امام صادق(ع) درباره بردهاى كه بر انسان آزادى زخم زد، حضرت فرمود: آن انسان آزاد اگر خواست قصاص كند و اگر بخواهد مىتواند آن برده را صاحب شود، در صورتى كه ديه آن زخم به اندازه بهاى آن برده باشد. اگر ديه به اندازه بهاىاو نباشد، مولاى آن برده او را به زخم خورده فديه [= پيشكش [
(١٥)همان مدرک ، ج١٩، ص ١٢٤.
(١٦)همان مدرک ، ج١٩، ص ١٢٥.