فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٤٩ - آنچه كه بزهكار افزون بر ديه بايد بپردازد آيت اللّه سيد محمود هاشمى
است، بيان كند، روشى عرفى است.بلكه بايد گفت آنچه از چنين تعبير و گفتهاى بر مىآيد آن است كه: مقصود زيان رساندن به مسلمانان، به وسيله چيزى است كه در راه آنان نهاده شود. بدين سان، در اين جا صفت به متعلق موصوف بر مىگردد؛ مانند آن جا كه مىگويد: از آنروستا پرس و جو كن، يعنى از مردم آن.
همچنين، اگر روايت دوم را به معناى زيان رساندن به خودراه و ضامن بودن در برابر اين كار بگيريم، باز هم خلاف ظاهر است؛ زيرا راه و چيزى از راه، چه ويژگى دارد كه ازآن نام برده شده؟ ناگزير بايد بگوييم ويژگى راه آن است كه با كنايه بفهماند كه مقصود زيان رساندن به كسانى است كهاز آن راه مىگذرند. در نگاه عرف نيز، چنين سخنى همينمعنا را به ذهن مىآورد، چنانكه تكيه گاه پرسش و پاسخ و نگاه اصلى در اين روايات، همين است و با درنگ شايسته در زبان اين دسته از احاديث روشن مىگردد. از اين گذشته،اگر اين را هم بپذيريم، باز هم اين روايت دليل بر ضامن بودن در پى زيان رساندن خواهد بود؛ چرا كه زيان به راه،ويژگىاى نداشته و تنها نمونهاى بيش نيست. بنا بر اين،معناى روايت، ضمان در هر جا كه زيان رساندن به مال باشد، خواهد بود.
چهارم:دريافتن ضمان از برخى آيههاى شريفه كه دو آيه در اين ميان اهميت دارند:
{١. و الوالدات يرضعن اولادهن حولين كاملين لمن اراد انيتم الرضاعة و على المولود له رزقهن و كسوتهن بالمعروف. لاتكلف نفس الا وسعها، لاتضار والدة بولدها و لا مولود لهبولده و على الوارث مثل ذلك . } .. (٢٤)
مادران فرزندان خويش را دو سال تمام شير مىدهند، آنان كه بخواهند شير دادن را به كمال برسانند و بر پدران آن فرزندان است كه خوراك و پوشاك ايشان را به شايستگىفراهم كنند. بر هيچ كس جز به اندازه توانش تكليف نمىشود. به هيچ مادرى به خاطر فرزندش زيان نرسد و به هيچ پدرى نيز. و بر وارث نيز مانند
(٢٤) سوره بقره، آيه ٢٢٣.