فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٣١ - پارهاى از آراى ويژؤ محقق اردبيلى و سنجيدن آنها با ديدگاههاى ديگر فقيهان محمّدعلى برزنونى
محقق اردبيلى در زبدة البيان،ذيل آيه ٥ سوره بينه: {و ما اُمروا الاّ ليعبدوا اللّه مخلصين له الدين حنفاء } ... مىنويسد:
بر واجب بودن نيت در همه عبادتها،به اين آيه شريفه،استدلال شده،لكن در دلالت آن،جاى درنگ است.
تنها چيزى كه استدلال به اين آيه شريفه مىشود اين است كه: عبادتها را بايد خالصانه انجام داد و نه جز آن. اما نيت و واجب بودن آن، به گونهاى كه اصحاب ما ياد كردهاند و شرحهايى كه دادهاند، از آيه به دست نمىآيد. (٨)
حكم پاك كردن نشيمنگاه
در پاك كردن جاى ادرار،تنها آب به كار مىرود؛ اما در پاك كردن نشيمنگاه،هم آب،هم سنگ، هم پارچه و ... به كار مىرود.
بين فقهاى شيعه، در بحث پاك كردن نشيمنگاه، اختلاف نظر وجود دارد و قول مشهور بر اين است كه در صورت تجاوز نكردن مدفوع از جاى خروج، مىتوان از سنگ و مانند آن، استفاده برد؛ اما در صورت تجاوز مدفوع از نشيمنگاه، تنها آب، آن جا را پاك مىكند.
برابر بيان صاحب جواهر، در كتابهاى: مبسوط، معتبر، منتهى، تحرير،قواعد، تذكره، وسيله، مراسم، كافى، مهذب، سرائر، دروس، تبيان و انتصار، در مورد تجاوز مدفوع از نشيمنگاه و كافى نبودن سنگ در پاك كردن آنجا، به طور مطلق آمده است كه:
در صورت تجاوز، تنها آب پاك مىكند.
اما در هيچ يك، اندازؤ تجاوز، تصريح نشده است. (٩)
علامه حلّى (١٠)، شهيد اول، (١١)سيد ابوالمكارم ابن زهره (١٢)، تنها به عنوان تجاوز مدفوع
(٨) زبدة البيان،محقق اردبيلى،ص ٢٨،مرتضويه.
(٩) جواهر الكلام، شيخ محمدحسن نجفى،ج ٢،ص ٢٨،دارالكتب الاسلاميه، تهران.
(١٠)مجمع الفائدة و البرهان فى شرح ارشاد الاذهان،محقق اردبيلى،ج ١،ص ٨٩،متن ارشاد، انتشارات اسلامى،وابسته به جامعه مدرسين،قم.
(١١)لمعه دمشقيه، شهيد اول،ص ١٧،دارالفكر،قم.
(١٢)غنية النزوع، چاپ شده در جوامع الفقهيه،ص ٤٧٨.