٢. علم اجمالى:دانش‌هايى كه متعلق آنها را شك و شبهه فرا بگيرد. مثلاً مكلف مى‌داند كه در داخل يكى از دو ظرف موجود، شراب است،اما كدام‌يك؟ شك دارد. يعنى علم آميختؤ با شك در اطراف آن است.

در حجّت بودن علم تفصيلى، سخنى نيست و وظيفه مكلف در برابر علم تفصيلى بر حلال بودن يا حرام بودن چيزى، روشن است؛ امّا در خصوص علم اجمالى و حجّت بودن آن، بين صاحب نظران، مباحثى درگرفته است.

آقاى خويى،بر اين نظر است كه علم اجمالى،بسان علم تفصيلى،موافقت قطعى و يقينى را مى‌طلبد. (٥١)

در مواردى كه دو ظرف آب در اختيار داشته باشيم و بدانيم كه يكى از آن دو ظرف نجس است،علم اجمالى،وجود دارد. اين‌جا،چه بايد كرد؟

قول مشهور در بين اماميه اين است كه: از هيچ يك از دو ظرف نبايستى استفاده كرد، يا وضو گرفت؛ بلكه بايد از آن ظرف‌ها پرهيز كرد و براى نماز، تيمم گرفت. (٥٢)

در صورتى كه دو لباس در اختيار بود و يكى از آن دو نجس بود، برخى گفته‌اند:بايد از هر دو لباس پرهيز كرد و برخى ديگر،به گزاردن نماز به هر دو لباس،حكم داده‌اند. (٥٣)

بر قول مشهور،در غنيه، تذكره و نهاية الاحكام،ادعاى اجماع شده و ابن ادريس ادعاى نبود خلاف كرده است. (٥٤)

صاحب جواهر،مناقشه در حكم دورى گزيدن از هر دو طرف را،به ويژه با تمسك به اصل برائت و... خرافات دانسته است. (٥٥)

(٥١)مصباح الاصول، آقاى خويى،ج ٢، ص ٦٧.
(٥٢)شرايع الاسلام؛ مجمع الفائده و البرهان،ج ١،ص ٢٨١؛ متن ارشاد؛ مفاتيح الشرايع،ج ١،ص ٧٨.
(٥٣)خلاف،شيخ طوسى، ج ١،ص ١٩٧.
(٥٤)جواهر الكلام، ج ١،ص ٢٩٠.
(٥٥)همان مدرك، ج ١١،ص ٢٩٩.