١. ممكن است بگوييم رشد كه معيار در اختيار گرفتن، و اثرداشتن آن است، از نظر زمان و مكان و به حسب مورد ست‌يازيدن فرق كند، بنا بر اين نمى‌توان يك مقطع سنى رامعيار و نشانه صد در صد رشد در تمام امور بدانيم. از باب مثال كودكى كه در محيط تجارى رشد كرده و هر روز دركنار پدر امور تجارى را آموخته با بچه‌اى كه در محيط هنرى و علمى بزرگ شده، فرق مى‌كند.

٢. روشن است كه نتيجه اين ديدگاه كه ملاك اثر بخشى دادو ستدها رشد فكرى است با ديدگاهى كه معيار، بلوغ سنى است، عموم و خصوص من وجه است. چه بسيار مواردى كه بلوغ سنى هست، ولى رشد فكرى نيست و گاهى نيز عكس آن‌صادق است و گاهى نيز همراه با بلوغ سنى، رشد فكرى نيز هست.

٣. ممكن است براى پيدايى رشد، نشانه‌هايى در نظر گرفته‌شود از جمله بلوغ سنى.

٤. نظر شارع در امور مالى رعايت جنبه احتياط است، از اين روى، در موارد شك در رشد، بايد احتياط كرد. و اصل نبود نقل و انتقال نيز جارى است.

٥. اين بحث در حوزه داد و ستدها به معنى عام مطرح است‌و ربطى به عبادتها ندارد، از اين روى، بى گمان در واجب بودن و نبودن تكاليف بلوغ شرعى كه يكى از نشانه‌هاى آن دردختران، نه سال كامل و در پسران پانزده سال كامل است، معيار خواهد بود.

٦. از مباحث در خورتوجه اين است كه‌تشخيص چه كسى و يا كسانى معيار است؟ آيا نظر محكمه و يا نظر عرف و عقلاء و يا نظر طرف عقد و ايقاع.

٧. برابر قول مشهور كه شرط اثر داشتن تصرفهاى خردسالان‌را بلوغ سنى و رشد مى‌دانند، مواردى استثنا شده، از جمله وصيت، عتق، تدبير و صدقه.