فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٢٢ - داد و ستد خردسالان درنگاه محقق اردبيلى محمد رحمانى

نقد

بر اين دليل، هم اشكال صغروى و هم اشكال كبروى وارد است.

اما اشكال صغروى، عبارت است از اين كه اجماعى در اين‌مساله محقق نشده است؛ زيرا بسيارى از فقها مخالفت كرده‌اند.

محقق اردبيلى در اين باره مى‌نويسد:

لعدم تحقق الاجماع كما مر. (٦٦)

صحيح، جايز بودن داد و ستد خردسالان است؛ زيرا اجماعى‌بر جايز نبودن وجود ندارد.

امام خمينى مى‌نويسد: الظاهر عدم اجماعية المسالة فى عصر شيخ الطائفة كمايظهر من الخلاف. (٦٧)

ظاهر اين است كه حكم مساله، در زمان شيخ طوسى اجماعى نبوده، بر اساس آنچه كه از كتاب خلاف آشكارمى‌گردد.

شيخ طوسى در چند مورد از جمله مساله ٢٩٤ بر درست‌نبودن داد و ستدهاى خردسال، به اجماع تمسك نمى‌كند و به احاديث برداشته شدن قلم و اين كه صحت‌حكم شرعى‌است و از جانب شارع اين حكم ثابت نشده، استدلال مى‌كند در حالى كه شيخ در كتاب خلاف، در بيشتر موارد، به اجماع‌تمسك مى‌جويد، اگر اين مساله اجماعى بود، شيخ به آن تمسك مى‌كرد. (٦٨)

محقق ايروانى مى‌نويسد:

و الاجماع غير ثابت كما يظهر من مخالفة المحقق الاردبيلى و اكتفائه بالرشد و كذا القاضى.» (٦٩)