فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٦٠ - آنچه كه بزهكار افزون بر ديه بايد بپردازد آيت اللّه سيد محمود هاشمى
هزينه درمان را بپردازد؛ زيرا اين هزينهها همان اندازه نقصى است كه در اين موارديافت مىشود.
گواه ديگرى بر ضامن نبودن هزينههاى درمان، سكوت فقيهان و نام نبردن از آن است. تا جايى كه ما جست و جوكردهايم در كتابهاى فقيهان ما و نيز فقيهان اهل ستنن چيزى در اين باره نيافتهايم، جز آنچه در كتاب المبسوطسرخسى آمده است:
«لو قلع سن فنبتت صفراء او نبتت كما كانت فلا شىء عليه فى ظاهر الرواية؛ لان وجوب الارش باعتبار فساد المنبت وحين نبتت كما كانت عرفنا انه ما فسد المنبت. ثم وجوب الارش باعتبار بقاء الاثر و لميبق اثر حين نبتت كما كانت و قدروي عن محمد فى الجراحات التى تندمل على وجه لايبقى لها اثر، تجب حكومة بقدر ما لحقه من الالم. و عن ابى يوسف:يرجع على الجانى بقدر ما احتاج اليه من ثمن الدواء و اجرة الاطباء حتى اندملت و ابوحنيفة قال: لايجب شىء؛ لانه لاقيمة لمجرد الالم، ا لاترى ان من ضرب ضربة تالم بها و لميؤثر فيه شيئا، لايجب شىء، ا رايت لو شتمه شتيمة، ا كانعليه ارش باعتبار ايلام حل فيه.» (٣٢)
اگر دندانى كنده شود و به جاى آن دندانى زرد رنگ، يادندانى ديگر مانند همان كه بود برويد، ظاهر روايت آن است كه چيزى لازم نمىشود؛ زيرا واجب شدن ارش براى فاسدشدن جاى رويش دندان است و هنگامى كه دندان به همان گونه كه بود روييده است، در مىيابيم كه جايش فاسد نشدهاست. از اين كه بگذريم، ارش براى بر جاى ماندن نشانه آسيب نيز واجب مىشود و چون به همان گونه كه بود روييدهاست، پس نشانهاى بر جاى نمانده.
از محمد نيز، درباره زخمهايى كه بىهيچ پيامدى بهبود مىيابد، نقل شده كه حكومت [= معين كردن جريمه از سوى قاضى[ به اندازه دردى كه به او رسيده
(٣٢)المبسوط ، سرخسي ، ج ٢٦، ص ٨١..