فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٥٣ - پارهاى از آراى ويژؤ محقق اردبيلى و سنجيدن آنها با ديدگاههاى ديگر فقيهان محمّدعلى برزنونى
حكم پاك كردن زمين با آب قليل
دربارؤ آب قليل،ميان علماى شيعه،گفت و گوهاى پردامنهاى روى داده است. مشهور علماى شيعه بر اين باورند كه آب قليل،در هنگام برخورد با پليدى،نجس خواهد شد.
اما در ميان پيشينيان از علماى شيعه و پيشينيان علما،هستند كسانى كه آب قليل را بسان آب كر مىدانند كه تنها در صورت دگرگونى ويژگىهاى سه گانه نجس مىشود. در صورتى كه بنا بر قول مشهور، بر اين باور باشيم كه آب قليل، همين كه به نجاست برخورد كرد، نجس مىشود، در حكم پاك شدن زمين با آب قليل،مشكل پيدا مىشود؛ زيرا هر بار آب قليل، براى پاك كردن زمين نجس،ريخته شود،آن آب،با نجاسات روى زمين برخورد كرده و به طور طبيعى،نجس خواهد شد. در نتيجه زمين، با آب قليل،پاك نمىشود.
در ميان علماى شيعه،شيخ طوسى در خلاف،ابن ادريس در سرائر،صاحب كتاب لوامع،شهيد اول در ذكرى،سيد محمد عاملى در مدارك الاحكام،ملا محسن فيض بر اين نظرند كه آب قليل،بسان آب كر است و تنها در صورت دگرگونى ويژگىهاى سهگانه نجس خواهد بود.
ديدگاه محقق اردبيلى
محقق اردبيلى در كافى بودن آب قليل براى پاك كردن زمين مىنويسد:
«دور نيست كه زمين نجس، با آب قليل، پاك شود،همانگونه كه از شيخ طوسى،ابن ادريس حلّى نقل شده است:« زمينى كه به بول نجس شده باشد،در صورت ريختن آب،روى آن،به گونهاى كه زمين نجس را دربرگيرد و نجاست آن را در كل از بين ببرد،پاك مىشود. در اين صورت آب قليل، پاك خواهد بود،به اين معنا كه زمين را نجس نخواهد كرد،به ويژه زمين سخت و بنابراين كه به نجس نبودن آب جدا شده از چيز نجس معتقد نباشيم.
آب زياد،شرط پاك شدن زمين نيست و دليل آن، عموم دليلهايى است كه از پاك كنندگى آب حكايت دارند: إنّ الماء مطهِّر.
از سوى ديگر، مقيد كردن پاك شدن زمين به آب كر،يا جارى، مستلزم سختى و