يَدَيهِ بِاذنِ رَبّهِ ومَن يَزِغ مِنهُم عَن امرِنا نُذِقهُ مِن عَذابِ السَّعير* يَعمَلونَ لَهُ ما يَشاءُ مِن مَحريبَ وتَمثيلَ وجِفانٍ كالجَوابِ وقُدورٍ راسيتٍ اعمَلوا ءالَ داوودَ شُكرًا وقَلِيلٌ مِن عِبادِىَ الشَّكور.

سبأ (٣٤) ١٢ و ١٣

نعمت تمدّن‌

٥٠) بهره‌مندى از تمدّن، نعمتى شايسته يادآورى و سپاس:

واذكُروا اذ جَعَلَكُم خُلَفاءَ مِن بَعدِ عادٍ وبَوَّاكُم فِى الارضِ تَتَّخِذونَ مِن سُهولِها قُصورًا وتَنحِتونَ الجِبالَ بُيوتًا فاذكُروا ءالاءَ اللَّهِ ....

اعراف (٧) ٧٤

وراثت تمدّن---) همين مدخل، تمدّن در بنى‌اسرائيل، تمدّن در قوم ثمود و تمدّن در مصر

نيز---) آثار باستانى، امّت، تمدّن امّتهاى قدرتمند

تمسخر---) استهزا

تميم‌الدارى‌

تميم بن اوس بن حارثه (خارجه)، از مسيحيان مسلمان شده به سال نهم هجرت. [١] برخى مفسّران، نزول آيات ١٠٦ تا ١٠٨ مائده (٥) را در شأن وى و برادرش دانسته‌اند كه قبل از پذيرش اسلام، اشياى گرانبهاى همسفر مسلمان خود را سرقت كردند و با شهادت دروغين، در تبرئه خويش تلاش داشتند. [٢] براساس رواياتى آيات ٥٢ تا ٥٦ قصص (٢٨) نيز درباره تميم و جمعى از اهل‌كتاب نازل شد كه حتّى قبل از بعثت پيامبر (ص) به آن حضرت ايمان داشته‌اند. [٣]

تنبلى‌

تنبلى به معناى تن‌پرورى، بيكارگى، كاهلى و اهمال است‌ [٤] كه از واژه‌هاى «كُسالى‌»، «بطأ»، «قاعد» و جملات مفيد معناى آن استفاده شده است.

تنبلى باديه‌نشينان‌

١) سرزنش برخى از باديه‌نشينان، به دليل تنبلى در امر جهاد:

وجاءَ المُعَذّرونَ مِنَ الاعرابِ لِيُؤذَنَ لَهُم وقَعَدَ الَّذينَ كَذَبُوا اللَّهَ ورَسولَهُ سَيُصيبُ الَّذينَ كَفَروا مِنهُم عَذابٌ اليم.

توبه (٩) ٩٠

تنبلى بنى‌اسرائيل‌

٢) تنبلى بنى‌اسرائيل، در ورود به سرزمين مقدّس و نبرد با متجاوزان:

يقومِ ادخُلوا الارض المُقدَّسة الَّتى كتب اللَّهُ‌

[١] اسدالغابه، ج ١، ص ٤٢٨؛ الاصابه، ج ١، ص ٤٨٧- ٤٨٨.

[٢] جامع‌البيان، ج ٥، جزء ٧، ص ١٥٦ ١٥٧؛ مجمع‌البيان، ج ٣، ص ٣٩٥- ٤٠٠؛ الدرّالمنثور، ج ٣، ص ٢٢١.

[٣] النكت و العيون، ج ٢، ص ٢٥٧؛ مجمع‌البيان، ج ٨، ص ٤٠٣.

[٤] فرهنگ فارسى، ج ١، ص ١١٤٧، «تنبلى».