تقوا به معناى حفظ كردن خويشتن از چيزى است كه انسان از آن مى‌ترسد و در اصطلاح شرع به معناى نگهدارى نفس از چيزى است كه موجب گناه مى‌شود و اين معنا با پرهيز از آنچه خداوند نهى نموده است، حاصل مى‌گردد و كمال آن به وسيله ترك برخى مباحات تحقّق مى‌يابد. [١] در اين مدخل از مادّه «تقوا» و مشتقّات آن استفاده شده است.

اهمّ عناوين: آثار تقوا، بى‌تقوايى، پاداش تقوا، تشويق به تقوا، دعوت‌شدگان به تقوا، زمينه‌هاى تقوا، متقين، موانع تقوا.

آثار تقوا

١. آرامش‌

١) تقوا، از عوامل آرامش يافتن دلها به وسيله فرشتگان:

بلى‌ ان تصبِروا وتتَّقوا ويأتوكُم مِن فورِهِم هذا يُمدِدكُم ربُّكُم بِخمسةِ ءالفٍ مِن المَلكَةِ مُسوّمين‌* وما جعلهُ اللَّهُ الّا بُشرى‌ لكُم ولِتَطمَنَّ قُلوبُكُم بِهِ ....

آل‌عمران (٣) ١٢٥ و ١٢٦

٢) تقوا، زمينه‌ساز آرامش و رفع اندوه در آخرت:

... فَمَنِ اتَّقى‌ واصلَحَ فَلا خَوفٌ عَلَيهِم ولا هُم يَحزَنون.

اعراف (٧) ٣٥

الا انَّ اولِياءَ اللَّهِ لا خَوفٌ عَلَيهِم ولا هُم يَحزَنون‌* الَّذينَ ءامَنوا وكانوا يَتَّقون.

يونس (١٠) ٦٢ و ٦٣

ويُنَجّى اللَّهُ الَّذينَ اتَّقَوا بِمَفازَتِهِم لا يَمَسُّهُمُ السّوءُ ولا هُم يَحزَنون.

زمر (٣٩) ٦١

الاخِلّاءُ يَومَذٍ بَعضُهُم لِبَعضٍ عَدُوٌّ الَّا المُتَّقين‌* يعِبادِ لا خَوفٌ عَلَيكُمُ اليَومَ ولا انتُم تَحزَنون.

زخرف (٤٣) ٦٧ و ٦٨

٢. آسانى‌

٣) تقواپيشگى، زمينه‌ساز آسان شدن امور:

... ومَن يَتَّقِ اللَّهَ يَجعَل لَهُ مَخرَجا* ... ومَن يَتَّقِ اللَّهَ يَجعَل لَهُ مِن امرِهِ يُسرا.

طلاق (٦٥) ٢ و ٤

فَامّا مَن اعطى‌ واتَّقى‌* فَسَنُيَسّرُهُ لِليُسرى‌.

ليل (٩٢) ٥ و ٧

٤) تقواپيشگى، مايه آسانى حساب‌رسى در قيامت:

وما عَلَى الَّذينَ يَتَّقونَ مِن حِسابِهِم مِن شَى‌ءٍ .... [٢]

انعام (٦) ٦٩

[١] مفردات، ص ٨٨١، «وقى».

[٢] احتمال داده شده كه ضمير جمع در «من حسابهم» به متقين برگردد و مقصود، حسابرسى آسان و بدون پيامد مكروه باشد. (مجمع‌البيان، ج ٣- ٤، ص ٤٩٠)