مِنَ المُنتَصِرين‌* واصبَحَ الَّذينَ تَمَنَّوا مَكانَهُ بِالامسِ يَقولونَ ويكَانَّ اللَّهَ يَبسُطُ الرّزقَ لِمَن يَشاءُ مِن عِبادِهِ ويَقدِرُ لَولا ان مَنَّ اللَّهُ عَلَينا لَخَسَفَ بِنا ويكَانَّهُ لا يُفلِحُ الكفِرون. [١]

قصص (٢٨) ٧٦ و ٨١ و ٨٢

تعجّب انسانها---) همين مدخل، تعجّب در آستانه قيامت‌

تعجّب بنى‌اسرائيل‌

٧١) شگفتى سردمداران بنى‌اسرائيل، از برگزيدگى طالوت به علّت سرشناس نبودن و نداشتن ثروت:

الم تر الى الملَإِ مِن بَنى اسرءيل ...* وقال لهُم نبِيُّهُم انَّ اللَّه قد بعث لكُم طالوت ملِكًا قالوا انّى‌ يكونُ لهُ المُلكُ علينا ونحنُ احقُّ بِالمُلكِ مِنهُ ولم يُؤت سعةً مِن المالِ .... [٢]

بقره (٢) ٢٤٦ و ٢٤٧

تعجّب بهشتيان‌

٧٢) شگفتى بهشتيان، از جاودانه زيستن و نمردن خود در حيات آخرتى:

ولَولا نِعمَةُ رَبّى لَكُنتُ مِنَ المُحضَرين‌* افَما نَحنُ بِمَيّتين. [٣]

صافات (٣٧) ٥٧ و ٥٨

تعجّب جنّ‌

٧٣) تعجّب برخى جنّيان از شنيدن آيات قرآن به دليل خارق‌العاده بودن آن:

قُل اوحِىَ الَىَّ انَّهُ استَمَعَ نَفَرٌ مِنَ الجِنّ فَقالوا انّا سَمِعنا قُرءانًا عَجَبا.

جن (٧٢) ١

تعجّب جهنّميان‌

٧٤) اظهار تعجّب و حسرت جهنّميان از ناتوانى‌شان در ديدن مؤمنان و جايگاه آنان:

وقالوا ما لَنا لا نَرى‌ رِجالًا كُنّا نَعُدُّهُم مِنَ الاشرار. [٤]

ص (٣٨) ٦٢

تعجّب در آستانه قيامت‌

٧٥) تعجّب و اظهار شگفتى انسان، از رخدادهاى عظيم در آستانه قيامت:

اذا زُلزِلَتِ الارضُ زِلزالَها* واخرَجَتِ الارضُ اثقالَها* وقالَ الانسنُ ما لَها. [٥]

زلزله (٩٩) ١- ٣

تعجّب در قيامت‌

١. تعجّب غافلان‌

٧٦) شگفتى غافلان از ياد خدا، از كورى خويش در قيامت، و جوياى علّت آن از خداوند:

قالَ رَبّ لِمَ حَشَرتَنى اعمى‌ وقَد كُنتُ بَصيرا.

طه (٢٠) ١٢٥

[١] كلمه «وى» به معناى پشيمانى است و چه بسا در معناى تعجّب استعمال مى‌شود. هر دو معنا بر مورد آيه تطبيق مى‌كنند. (الميزان، ج ١٦، ص ٨١)

[٢] «أنّى‌» در آيه ياد شده به معناى «كيف» استفهام است (اعراب‌القرآن، درويش، ج ١، ص ٣٦٧) كه در تعجّب استفاده مى‌شود.

[٣] استفهام در «أفما نحن ...» از نوع استفهام تقريرى و تعجّب است. (الميزان، ج ١٧، ص ١٣٩)

[٤] استفهام در «ما لنا» براى تعجب و حسرت است.

[٥] . انسان جمله «ما لها» را در حالتى مى‌گويد كه از آن زلزله شديد شگفت‌زده مى‌شود.