مَنْ كَفَرَ بِاللَّهِ‌ ... إِلَّا مَنْ أُكْرِهَ وَ قَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمانِ‌ ... ثُمَّ إِنَّ رَبَّكَ لِلَّذِينَ هاجَرُوا مِنْ بَعْدِ ما فُتِنُوا ثُمَّ جاهَدُوا وَ صَبَرُوا إِنَّ رَبَّكَ مِنْ بَعْدِها لَغَفُورٌ رَحِيمٌ‌ [٣].

نحل (١٦) ١٠٦ و ١١٠

٣٣. كسب فضيلت‌

٣٩. هجرت و آوارگى در راه خدا، فضيلتى ارزشمند و موجب پاداش الهى:

إِنَّ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ لَآياتٍ لِأُولِي الْأَلْبابِ‌ فَاسْتَجابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ أَنِّي لا أُضِيعُ عَمَلَ عامِلٍ مِنْكُمْ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثى‌ بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ فَالَّذِينَ هاجَرُوا وَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيارِهِمْ وَ أُوذُوا فِي سَبِيلِي وَ قاتَلُوا وَ قُتِلُوا لَأُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّئاتِهِمْ وَ لَأُدْخِلَنَّهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ ثَواباً مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَ اللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الثَّوابِ.

آل‌عمران (٣) ١٩٠ و ١٩٥

٣٤. مأوا يافتن‌

٤٠. هجرت در راه خدا در صدر اسلام، زمينه خارج شدن از سلطه مشركان و مأوا يافتن در مدينه:

وَ اذْكُرُوا إِذْ أَنْتُمْ قَلِيلٌ مُسْتَضْعَفُونَ فِي الْأَرْضِ تَخافُونَ أَنْ يَتَخَطَّفَكُمُ النَّاسُ فَآواكُمْ‌ [٤] ...

انفال (٨) ٢٦

٣٥. مانع دوستى با مشركان‌

٤١. هجرت مسلمانان از مكّه به مدينه براى جلب رضاى الهى، ناسازگار با مودّت نسبت به مشركان مكّه:

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَ عَدُوَّكُمْ‌

[١] . بنابر اينكه مراد از «اخرجوا من دياركم» و «ما يوعظون‌به» هجرت باشد. (مجمع‌البيان، ج ٣-/ ٤، ص ١٠٨-/ ١٠٩)

[٢] . «رغم» به معناى ذلّت و پستى است و در اصل بينى به خاك ماليدن است. (الكشاف، ج ١، ص ٥٥٦) با توجه به معناى لغوى مراغم، انسان مهاجر اگر چه از ديارش خارج مى‌شود و با موانعى رو به رو مى‌گردد ولى به واسطه هجرت در شهر جديد، توسعه و عزتى مى‌يابد كه به واسطه آن دشمنانش ذليل و خوار مى‌شوند. (التفسير الكبير، ج ٤، ص ١٩٨).

[٣] . اين آيه با «الّا من اكره و قلبه مطمئنّ بالايمان» اتصال و ارتباط دارد. (الميزان، ج ١٢، ص ٣٥٥)

[٤] . مفسران آيه مورد بحث را در باره مقايسه موقعيّت ووضعيّت مسلمانان مهاجر در مكه و مدينه دانسته‌اند. (مجمع البيان، ج ٣- ٤، ص ٨٢٢؛ معالم التنزيل، بغوى، ج ٢، ص ٢٨٤)