وَ ما كانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلَّا وَحْياً أَوْ مِنْ وَراءِ حِجابٍ أَوْ يُرْسِلَ رَسُولًا فَيُوحِيَ بِإِذْنِهِ ما يَشاءُ إِنَّهُ عَلِيٌّ حَكِيمٌ‌ وَ كَذلِكَ أَوْحَيْنا إِلَيْكَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنا ما كُنْتَ تَدْرِي مَا الْكِتابُ وَ لَا الْإِيمانُ وَ لكِنْ جَعَلْناهُ نُوراً نَهْدِي بِهِ مَنْ نَشاءُ مِنْ عِبادِنا وَ إِنَّكَ لَتَهْدِي إِلى‌ صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ.

شورى (٤٢) ٥١ و ٥٢

٩. ابلاغ وحى به پيامبر صلى الله عليه و آله از سوى جبرئيل:

قُلْ مَنْ كانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلى‌ قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللَّهِ‌ ....

بقره (٢) ٩٧

... وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِما يُنَزِّلُ قالُوا إِنَّما أَنْتَ مُفْتَرٍ ...

قُلْ نَزَّلَهُ رُوحُ الْقُدُسِ مِنْ رَبِّكَ بِالْحَقِ‌ ....

نحل (١٦) ١٠١ و ١٠٢

وَ ما نَتَنَزَّلُ إِلَّا بِأَمْرِ رَبِّكَ‌ [٥] ...

مريم (١٩) ٦٤

وَ إِنَّهُ لَتَنْزِيلُ رَبِّ الْعالَمِينَ‌ نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ.

شعراء (٢٦) ١٩٢ و ١٩٣

إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحى‌ عَلَّمَهُ شَدِيدُ الْقُوى‌.

نجم (٥٣) ٤ و ٥

ثُمَّ دَنا فَتَدَلَّى‌ فَكانَ قابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنى‌ فَأَوْحى‌ إِلى‌ عَبْدِهِ ما أَوْحى‌ [٦].

نجم (٥٣) ٨-/ ١٠

اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ‌ [٧].

علق (٩٦) ١

[١] . در احتمالى معناى آيه اين است كه هيچ پيامبرى نبايد چيزى از وحى را كتمان كند و در آنچه به او ابلاغ شده به امتش خيانت كند. (مجمع البيان، ج ١-/ ٢، ص ٨٧٣؛ زاد المسير، ج ١، ص ٣٤٢)

[٢] . در احتمالى مراد از روح در آيه شريفه وحى است. (مجمع البيان، ج ٥-/ ٦، ص ٥٣٧؛ معالم التنزيل، بغوى، ج ٣، ص ٧١)

[٣] . بنابر احتمالى، مراد از طوايف سه گانه، مذكور در آيه، طوايف ملائكه است كه وحى را نازل مى‌كنند و مأمور تأمين امنيت راه وحى و دفع شياطين از مداخله در آن و رساندن به پيامبران يا خصوص محمد صلى الله عليه و آله مى‌باشند. (الميزان، ج ١٧، ص ١٢١)

[٤] . «والنشرات نشراً» قسم به ملائكه‌اى است كه‌صحيفه‌هايى كه وحى بر آنها نوشته شده براى ابلاغ به انبيا منتشر مى‌كنند. (الميزان، ج ٢٠، ص ١٤٦)

[٥] . در شأن نزول آيه گفته شده كه پيامبر صلى الله عليه و آله به جبرئيل فرمود: چه چيز مانع تو است از اينكه بيش از اين تو را ببينم؟ (مجمع البيان، ج ٥-/ ٦، ص ٨٠٥؛ تفسير القرآن العظيم، ابن كثير، ج ٥، ص ٢٢٠)

[٦] . يعنى خدا بر زبان جبرئيل به محمد صلى الله عليه و آله وحى كرد. (مجمع البيان، ج ٩-/ ١٠، ص ٣٢٢)

[٧] . اكثر مفسران بر اين عقيده‌اند كه اين سوره اولين سوره‌اى است كه بر پيامبر صلى الله عليه و آله نازل شده و اين اولين روزى بود كه جبرئيل بر پيامبر صلى الله عليه و آله فرود آمد، در حالى كه ايشان در غار حرا مشغول عبادت بود. (مجمع‌البيان، ج ٩-/ ١٠، ص ٧٨٠؛ معالم‌التنزيل، بغوى، ج ٥، ص ٢٧٩)