وَ اتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ ابْنَيْ آدَمَ بِالْحَقِ‌ ... قالَ لَأَقْتُلَنَّكَ‌ .... إِنِّي أُرِيدُ أَنْ تَبُوءَ بِإِثْمِي وَ إِثْمِكَ‌ فَتَكُونَ مِنْ أَصْحابِ النَّارِ وَ ذلِكَ جَزاءُ الظَّالِمِينَ.

مائده (٥) ٢٧ و ٢٩

هاجر

هاجر، همسر ابراهيم و مادر اسماعيل از قوم قبط بود.

وى كنيز ساره ديگر همسر ابراهيم بود كه پس از بخشيده شدن به ابراهيم عليه السلام و حامله گشتن، به علّت غيرت نشان دادن ساره و ناسازگارى او همراه فرزندش به مكّه هجرت كرد و آنجا بود كه زمزم براى او و كودكش جوشيد. [١] گويند: قبر وى در كنار فرزندش در حجر اسماعيل عليه السلام قرار دارد. [٢]

هادى/ اسماوصفات---) هدايت‌

هاروت و ماروت‌

گفته شده، هاروت و ماروت، كه «هوروت و موروت» نيز خوانده مى‌شود، دو نام اعجمى براى دو فرشته از فرشتگان است‌ [٣] كه خداوند آنها را به جهت انس با مردم به صورت انسان فرود آورد. [٤] آنها آمدند تا مردم‌ را به طرف خود بكشانند و راههاى مبارزه با سحر را، كه در دوران پس از سليمان زندگى را بر مردم تلخ كرده بود، به آنان بياموزند و نيز سحر و جادو را از معجزه‌اى كه سند صداقت پيامبران است باز شناسانند و مردم را در برابر جادوگران يارى كنند، [٥] نيز گفته‌ شده كه نام دو پادشاه‌ [٦] از پادشاهان بابل است كه‌ معاصر حضرت ادريس عليه السلام بودند، همچنين گفته شده كه آن دو، بعد از حضرت نوح عليه السلام بودند، [٧] نيز گفته شده‌ است كه هاروت و ماروت نام دو شيطان از «انس و جنّ» است و در آيه شريفه، بدل از «لكنّ الشّياطين» قرار گرفته، از قبيل بدل بعض از كلّ. [٨] تحقيق حاضر بر اساس برداشت نخست است.

امتحان با هاروت و ماروت‌

١. هاروت و ماروت، وسيله‌اى براى امتحان مردم بابل:

... وَ ما أُنْزِلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ بِبابِلَ هارُوتَ‌

[١] . تاريخ طبرى، ج ١، ص ١٤٩-/ ١٥٠ و ١٥٤؛ كتاب‌مقدّس، سفر پيدايش، باب ١٦.

[٢] . اخبار مكّه، ج ١، ص ٣١٣؛ الكافى، ج ٤، ص ٢١٠، ح ١٤.

[٣] . اعلام‌القرآن، عبدالحسين شبسترى، ص ١٠٠٤؛ مفردات، ص ٨٤٠، «هرت».

[٤] . مجمع‌البيان، ج ١-/ ٢، ص ٣٣٨.

[٥] . مجمع‌البيان، ج ١-/ ٢، ص ٣٣٨.

[٦] . شايد از همين رو و به دلايل ديگر بعضى چون ضحّاك‌و ابن‌عبّاس از حسن نقل كرده‌اند كه وى «ملكين» را به كسر لام خوانده است. (التفسير الكبير، رازى، ج ١، جزء ٣، ص ٦٣٠)

[٧] . اعلام القرآن، عبدالحسين شبسترى، ص ١٠٠٤.

[٨] . مفردات، ص ٨٤٠، «هرت».