ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٨٨ - آيا پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم مجتهد بوده است

به اخلاق اللَّه حتى در همين امور نيز خطاى شرعى و عرفى نامقبول مرتكب نشده است ، [ حتى خطائى كه به جهت اجتهاد قابل بخشش بوده است ] اما آيهء شريفهء ( عَفَا الله عَنْكَ لِمَ أَذِنْتَ لَهُمْ ) كه مورد استشهاد بعضى از علماى اهل سنت براى اجتهاد پيامبر اكرم صلى اللَّه عليه و آله و سلم قرار گرفته است ، معنايش تقريبا همان است كه مرحوم علامهء طباطبائى در تفسير خود آورده است كه مقصود از آيهء شريفه بقرينهء آيه اى كه پس از سه آيه آمده است ( [ لَوْ خَرَجُوا فِيكُمْ ما زادُوكُمْ إِلَّا خَبالًا وَلأَوْضَعُوا خِلالَكُمْ يَبْغُونَكُمُ الْفِتْنَةَ وَفِيكُمْ سَمَّاعُونَ لَهُمْ . . . ] ) [١] ( اگر به همراه شما خارج مى شدند ، جز فساد و اضطراب رأى براى شما نمى افزودند و قطعا در ميان شما براى ايجاد شر و فساد مى شتافتند و در ميان شما به وسيلهء اختلاف انداختن آشوب به راه مى انداختند و در ميان شما كسانى وجود دارند [ كه از روى ساده لوحى ] به آنان گوش فرا مى دهند . ) اينست كه اگر پيامبر اكرم صلى اللَّه عليه و آله به آنان اجازه نمى داد كه بنشينند و دستور مى داد مانند مسلمين حركت كنند ، با كمترين امتحان و در اندك زمانى به جهت بروز انحرافشان رسوا مى شدند . و اگر حركت نمى كردند ، باز آنها فساد به راه مى انداختند .
بنا بر اين ، معناى خطاب خداوندى به پيامبر اكرم صلى اللَّه عليه و آله در اين مورد اينست كه چرا شايسته تر را گذاشتى و شايسته را انتخاب نمودى . يعنى در هر دو صورت ( چه حركت به همراه مسلمين و چه تخلف از آنان ) آن تبهكاران رسوا مى گشتند ، نهايت امر در صورت حركت نفاق و تبهكارى آنان زودتر آشكار مى گشت . بنا بر اين تفسير ،

[١] . التوبه آيهء ٤٧ .