ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٢٢ - عبادت بزرگ حج به فعليت رسانندهء احساس انواعى از تكاليف

ما أكثر العجيج و أقل الحجيج ( چقدر فراوان است فرياد زننده و اندك است حج كننده ) ١٣ - يكى از اساسىترين فلسفه‌ها و اهداف عمل بسيار با عظمت حج عبارتست از اطلاع مسلمانان از اوضاع و حالات همديگر : و مدتهاى بسيار طولانى است كه اين هدف و حكمت عظمى از يادها رفته و متروك شده است . و گوئى عواملى بسيار نيرومند وجود دارد كه از برقرارى ارتباط ما بين دو انسان مسلم ممانعت جدى بعمل مى آورد كه مبادا بحث و گفتگوهاى اجتماعى و سياسى برقرار شود و اين كار موجب روشنى و آگاهى آنان گردد اين كه امير المؤمنين عليه السلام در بارهء حكمت حج و عمره مى فرمايد :
فإنّهما ينفيان الفقر و يرحضان الذّنب ( زيرا حج و عمره فقر و تنگدستى را منتفى و گناه را مى شويد ) مربوط به جنبهء اجتماعى حج است كه مسلمانان در آن سرزمين مقدس از اوضاع و حالات همديگر مطلع مى گردند و با اطلاع از دردهاى اقتصادى و ناگواريهاى سياسى همديگر است كه موجب مى شود در صدد رفع آن دردها و ناگواريها و نابسامانىها برآيند ، زيرا اين روايت مبارك از پيامبر اكرم صلى اللَّه عليه و آله و سلم مورد قبول همهء فرق مسلمين است كه من أصبح و لم يهتمّ بأمور المسلمين فليس بمسلم ( هر كس كه بامدادى سر از خواب برآورد و اهميتى به امور مسلمانان ندهد مسلمان نيست )