ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٢١ - عبادت بزرگ حج به فعليت رسانندهء احساس انواعى از تكاليف

مى تواند سر بدهد و قرار گرفتن در مسير ( إِنَّا لِلَّه وَإِنَّا إِلَيْه راجِعُونَ ) درك و دريافت نمايد .
١١ - وارد منى مى شويد ، به پيروى از ابو الانبياء ابراهيم خليل الرحمن عليه السلام عمل قربانى را انجام بدهيد نام خدا را در موقع قربانى مى بريد كه اى خداوند خالق زندگى و مرگ ، بدستور تُست كه من اين جاندار را از پاى در مى آورم و اگر دستور تو نبود ، من جرأت ريختن قطره اى از خون هيج جاندارى را نداشتم . اين قربانى مى تواند تعليم كند كه حيوان جان خود را در راه اعتلاء و كمال روحى انسانى از دست مى دهد .
١٢ - بارمى جمرات ، شيطان مطرود از درگاه الهى را از خود دور مى نمائيد .
يقينى است كه اگر نفس امارهء درونى را بجاى خود ننشانيد و بت نفس را سنگسار نكنيد ، از دست شيطان بيرونى نجات پيدا نخواهيد كرد و به قول آن شاعر - < شعر > عدوى خانه خنجر تيز كرده تو از خصم برون پرهيز كرده < / شعر > اين بت نفس است كه درون را براى ورود شيطان و بتهاى بيرونى آماده مى سازد ، بالشى براى آنها تهيه ميكند كه بيايند و به آن بالش تكيه كنند و فرمانروائى درون را بدست بگيرند . اين بود نمونه اى از حكمتهاى اعمال حج كه اگر هر سال تعدادى از مردم مسلمان واقعا از آن حكمتها برخوردار شوند و برگردند ، جوامع خود را مى توانند اصلاح نمايند ، ولى دريغا كه جز افراد استثنائى از اين كاروان بسيار بزرگ ، نه تنها از آن حكمتها استفاده نمى كنند ، بلكه اين سفر روحانى و تكاملى را وسيله اى براى اشباع خودخواهىهاى وقيحانهء خود اتخاذ مى كنند . اين روايت از امام معصوم است كه وقتى در مكه يكى از حجاج به او مى گويد :
يابن رسول الله ما أكثر الحجيج ( اى فرزند پيامبر ، چه قدر فراوان است حجاج ) حضرت در پاسخ فرمود :