ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢١٤ - منفعتگرايى در فلسفهء تاريخ

اقسام مختلف منافع معنوى مى باشد .
اين منفعت نه تنها بايد مزاحم اصول بنيادين حيات انسانى نباشد ، بلكه بالضّروره بايد ملايم و بر پا دارندهء اصول مزبوره بوده باشد . لذا فرهنگهائى كه بوجود مى آيند و زمانى يا از بعضى جهات براى انسان لذّتبخش و سودمند بوده و سپس عامل ضرر به انسانها مى باشند و يا نفع بعضى جهات آنها موجب ضرر بزرگترى به جهات ديگر مى گردد ، اين گونه عوامل منفعت دير يا زود از صحنهء حيات انسانها رخت برمى بندند و منتفى مى گردند .
منفعتگرايى در فلسفهء تاريخ گمان نمى رود خردمندى پيدا شود و در نفعگرائى انسانها كمترين ترديدى داشته باشد ، چنانكه گريز از ضرر براى انسانها بعنوان يك اصل كاملًا جدّى مطرح است . منفعت در قرآن مجيد با صراحت كامل مورد تذكَّر قرار گرفته است از آن جمله : ١ - ( إِنَّ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَالأَرْضِ وَاخْتِلافِ اللَّيْلِ وَالنَّهارِ وَالْفُلْكِ الَّتِي تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِما يَنْفَعُ النَّاسَ وَما أَنْزَلَ الله مِنَ السَّماءِ مِنْ ماءٍ فَأَحْيا بِه الأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها وَبَثَّ فِيها مِنْ كُلِّ دَابَّةٍ وَتَصْرِيفِ الرِّياحِ وَالسَّحابِ الْمُسَخَّرِ بَيْنَ السَّماءِ وَالأَرْضِ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ ) [١] ( قطعا ، در آفرينش آسمانها و زمين و تعاقب شب و روز و كشتى كه در دريا به نفع مردم حركت مى كند و در آن آب كه خداوند از آسمان فرستاده و زمين را بعد از مرگش حيات مى بخشد و در اين كه از هر نوع جنبنده در روى زمين منتشر ساخته و در وزش بادها و ابر مسخّر ميان آسمان و زمين آياتى است براى مردمى كه تعقّل مى نمايند . )

[١] . البقرة آيهء ١٦٤ .