ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٦٠ - ٦ - وفاء به عهد

نابكاران خيره سر چشانيد ] و پند بگيريد با ياد آوردن جايگاه هائى كه صورتهايشان در آنها نهاده شد . و پهلوهايشان در آن جايگاهها بخاك افتاد . بخداوند پناه ببريد از هر عامل كبر كه اين صفت رذل را بشما تزريق مى كند ، چنان كه از حوادث كوبندهء روزگار ، به او پناه مى بريد . ) بنا بر اين سخنان امير المؤمنين ، سقوط جامعه بجهت تكبّر افراد و پيشتازان آن ، حتمى خواهد بود ، دليل اين سقوط بقدرى روشن است كه نيازى به تفصيل ندارد ، همين مقدار مى گوئيم كه : كبر از اشتياق آدمى به تورّم خويشتن سرچشمه مى گيرد و اين اشتياق در هر انسانى بوجود بيايد و در هر جامعه اى كه شيوع پيدا كند ، بدون ترديد ، همهء حقوق و تكاليف مقرّره ضرورت و عظمت و ارزش خود را از دست مى دهند و همهء حركات و سكنات بر محور خود تورّم خواه مى چرخد . بر اين فرض ، حقيقتى ديگر براى متكبّر مطرح نيست ، چه از سنخ انسان باشد و چه از مقولهء ديگر واقعيّات ، تا با هماهنگى با انسان و برقرار كردن ارتباط صحيح ميان افراد و گروه‌هاى انسانى و شناخت و برخوردارى از ديگر واقعيّات ، تمدّنى بوجود بيايد . در جملات امير المؤمنين عليه السّلام آب حيات اساسى و آفت كشندهء تمدّنها بترتيب زير گوشزد شده است : ١ - اطاعت مكنيد از مدّعيانى كه با درون و نيّتهاى صاف خود ، تيرگىهاى آنانرا آشاميديد و بيماريهاى خباثت نفسانى آنانرا با سلامت و صحّت روحى خودتان مخلوط ساختيد و باطل آنان را در حقّ خود داخل كرديد .
آبحيات اساسى تمدّن انسانى عبارتست از : ١ - درون و نيّتهاى پاك و صاف مردم كه همواره طالب رشد و كمال خود و ديگران مى باشد . اين كه گفتيم : اين عامل آبحيات اساسى تمدّنها مى باشد ، براى اينست كه با بروز و تحقّق و تقويت اين حالت روحى ، اوّلين عامل مرگزاى تمدّن كه عبارتست از تزاحم و تصادم و كشتار ميان افراد و ميان گروه‌هاى يك جامعه و ميان آنها و هيئت حاكمه از بين مى رود و زمينه براى تحقّق حيات اجتماعى انسان