ترجمه و تفسير نهج البلاغه

1 - نهايت قدرت او قابل درك و شناسائى نيست

2 - مخلوقات با مشيّت خداوندى ابداع شده و خداوند همهء آنها را براى خدا شناسى و خدايابى راهنمائى فرموده است

3 - خداوند متعال دلائل متعدّد و روشنى را براى معرفت ما در باره او اقامه فرموده است

4 - لَيْسَ كَمِثْلِه شَىْءٌ ، خداوند سبحان هيچگونه مثلى ندارد

5 - اندازه گيرى اشياء دقيق ، و تديير متجلَّى در آنها لطيف ، و همه آنها تسليم مشيّت خداوندى در حركت بسوى غاياتى هستند كه براى آنها مقرّر گشته است

6 - مخلوقات بدون احساس دشوارى در حركتى كه براى آنها مقرّر شده است با كمال تسليم به مشيّت بالغهء خداوندى راه خود را مى روند

7 - خداوند سبحان در خلقت اشياء نه به تفكَّرى نيازمند بود و نه به قريحه غريزه اى و نه به سابقه تجربى و نه به شريكى كه او را در ابداع عجائب كائنات يارى كند

دليل يكم

دليل دوم

8 - نظمى شگفتانگيز را كه خداوند سبحان در مخلوقات برقرار فرمود

9 - خلقت آسمانها و زمين از حالت تراكم تا انبساط

10 - خورشيد و ماه در مجراى خود

مقدّمه در بارهء واقعيّت موجودات پشت پردهء طبيعت

11 - فرشتگان الهى و موقعيّت و فعّاليّت آنها در آسمانها كيهان بزرگ

11 - فرشتگان الهى و موقعيّت و فعّاليّت آنها در آسمانها كيهان بزرگ

12 - آيا واقعا من انسان در همه حال از فرشتگان با عظمتترم

تتمة 12 - آيا واقعا من انسان در همه حال از فرشتگان با عظمتترم

تتمة 12 - آيا واقعا من انسان در همه حال از فرشتگان با عظمتترم

تتمة 12 - آيا واقعا من انسان در همه حال از فرشتگان با عظمتترم

تتمة 12 - آيا واقعا من انسان در همه حال از فرشتگان با عظمتترم

12 - آيا واقعا من انسان در همه حال از فرشتگان با عظمتترم

13 - و از جملهء اين خطبه است در توصيف زمين و فرو رفتن اكثر نقاط آن در آب

14 - زمين متحرّك است يا ساكن

14 - زمين متحرّك است يا ساكن

15 - خداوند زمين را كه گذرگاه ما انسانها است داراى عوامل زندگى قرار داد

16 - تقسيم آبها در روى زمين

17 - تركيب اجزاء ابر و بحركت در آمدن آن

18 - چنانكه خداوند حكيم در خلقت ستارگان آسمانى زيبائى را منظور فرموده است همچنان در نمودهاى نباتات و درختان و ديگر مناظر زمين زيبائى را آفريده است

19 - آيا چون خدا مى دانست حضرت آدم عليه السّلام مرتكب آنچه كه براى او ممنوع بود ، خواهد گشت ، حضرت آدم مرتكب آن ممنوع شد ( گندم را خورد )

20 - تضادّى حكمتآميز در جريان امكانات و امتيازات مادّى

21 - فلسفه و حكمت اين تضادّ چيست

علم خداوندى بر واقعيّات قابل مقايسه با علم انسانها به آنها نيست

توصيف زيبا از آن اوست

شايسته ترين موجود براى آرزو كردن و اميد بستن

چون همهء نعمتها از اوست ، پس ستايش و سپاس جز او را سزاوار نيست

موقعيت والاى نيايش

ترجمهء خطبهء نود و دوم

شما برويد براى خودتان زمامدارى غير از من پيدا كنيد

من حقيقت را از شما نگرفتهام كه تابع مطلق شما باشم

اگر مرا رها كنيد و مسئوليّت زمامدارى را براى من بوجود نياوريد من هم فردى از شما هستم و بوظيفهء خود عمل خواهم كرد

ترجمهء خطبهء نود و سوم

آگاهى امير المؤمنين علىّ بن ابي طالب عليه السّلام از تاريخ و فلسفه و عوامل آن

مقدّمه اى بر فلسفهء تاريخ از ديدگاه نهج البلاغه

1 - همان ملاكى كه عالم هستى را قانونى ساخته است ، تاريخ بشر را قانونى نموده است

2 - دو موضوع مهمّ كه عامل اشتباه برخى از متفكَّرين گشته است

3 - شناخت معلول مستلزم شناخت علَّت نيست ولى شناخت همه جانبهء علَّت است كه شناخت معلول را نتيجه مى دهد

4 - مقصود از فلسفهء تاريخ چيست

5 - جريان شخصى بودن تاريخ منافاتى با قانونى بودن اجزاء و عناصر تشكيل تاريخ ندارد

8 - قضيّهء دوم - انسان قانون علَّيّت را از بين نمى برد و معدومى را موجود و موجودى را معدوم نمى كند بلكه با تحصيل آگاهىها و قدرتهاى متنوع در علَّيّت علَّتها و انگيزگى انگيزهها در رابطه با خويشتن تصرّف مى نمايد

11 - آيا علَّت محرّك كه براى تاريخ ضرورت دارد در درون تاريخ است يا خارج آن

12 - آيا علَّت محرّك تاريخ بايد يك حقيقت بوده باشد

13 - براى شناخت وحدت يا تعدّد عامل محرّك تاريخ بايد نخست منظور از تاريخ را بفهميم

آيا تاريخ در مسير تكاملى حركت مى كند

15 - ضرورت تفكيك ميان عامل ضرورى تاريخ و عامل تعيين كنندهء كيفيّت تاريخ

16 - موقعيّت يكم براى تعيين عامل كيفيّت حيات ، ماهيّت و مختصّات خود انسان است

17 - موقعيّت دوم - براى تعيين عامل كيفيّت حيات انسانها در حال زندگى دسته جمعى

18 - نظراتى كه بعنوان عامل محرّك تاكنون ارائه شده است

توضيحى در رابطهء موجودات و رويدادهاى تاريخ بشرى با انسان

20 - گرايش تبهكاران به فساد و افساد در روى زمين و نتائج آن

2 - تقسيم رفتار در كشش زمان

نوع دوم - رفتار عادى

نوع سوم - رفتار اضطرارى

چهارم - رفتار اجبارى

هفتم - رفتار اختيارى عالى

آيا مى توان انسان و تاريخ وى را از رفتارهائى كه در طول تاريخ از وى بروز نموده است ، شناخت

آيا بشر مدّعى تكامل در بارهء رفتار خود شناخت صحيح داشته است اگر چنين است ، پس چرا با اين كه مى بيند سرتاسر تاريخ هر كس انسان يا انسانهائى را گريانده است ، خود او را نيز گرياندهاند ، با اين حال كمترين عبرتى نمى گيرد

دليل دوم - براى اثبات اين حقيقت كه بشر براى پيشرفت و تكامل ارزشى خود بطور مستمرّ قانونى حركتى انجام نداده است

21 - پيامبران الهى مردم را با دور كردن از فساد و افساد و ترغيب و تحريك به صلاح و اصلاح در مسير تكامل قرار مى دادند

22 - چگونه پيامبران الهى با افساد كنندگان در روى زمين مبارزهها كرده اند

23 - كمّيّت و كيفيّت دخالت و تأثير انسان در تشكيل تاريخ خود چيست و چگونه است

منفعتگرايى در فلسفهء تاريخ

تلاش انسان براى منفعت

معانى سنّت در آيات قرآنى و نهج البلاغه

تقليد از گذشتگان در تاريخ و تكيه بر آنان

زندگى در پرتو حقائق نه در سايهء اقوام و ملل و شخصيّتهاى گذشته

تناوب متفرّق در تمدّنها

بروز اعتلا و سقوط جوامع و تمدّنها و فرهنگها از ديدگاه اسلام

1 - پاىبندى شديد به خصلتهاى نيكو

2 و 3 - پاىبندى شديد به اعمال پسنديده و پاىبندى شديد به امور نيكو و زيبا

4 - آرمانهاى بزرگ

5 - تكاپو در مخاطرات بزرگ و آثار پسنديده

6 - وفاء به عهد

نكتهء بسيار جالب در بارهء سه عامل حياتى تمدّن

فضيلت محبوبيّت ذاتى ندارد ، بلكه وسيله اى براى نظم زندگى است تير خلاصى است كه در شكل ادبيّات يا فلسفه به مغز انسانيّت شليك شده است

10 - خويشتندارى از ظلم

13 - پرهيز كردن از فساد در روى زمين

14 - التزام به انس و محبّت

15 - برخوردارى از نيروها

16 - كوشش در هنگام آزمايشها و گرفتاريها

19 - بصيرتهاى نافذ

چه انگيزه اى باعث شده است كه متفكَّران دوران معاصر دين را بعنوان عامل يا يكى از عوامل مؤثر در تاريخ بحساب نمى آورند

بپرسيد تا بدانيد ، بپرسيد از من پيش از آن روز كه رخت از ميان شما بربنديم

اخبار غيبى امير المؤمنين عليه السّلام

روزگارى فرا مى رسد كه نه سؤال كنندگان روحيّهء سؤال خواهند داشت و نه پاسخ دهندگان قدرت براى پاسخ دادن ، تا عنايت خداوندى بار ديگر فرا رسد

هنگامى كه طلايههاى فتنه نمودار مى گردند امور را مشتبه مى نمايند ، و هنگامى كه رويگردان مى شوند بيدار مى كنند

فتنه اى كور كه بينايان در آن در رنج و نابينايان در آن در راحتند

اگر يك جامعه اى با آگاهى و اختيار ، والى عادل را بر زمامدارى نپذيرد بزنجير اربابان ستمپيشه با كمال جبر و نابينائى گردن خواهد نهاد

پيروزى شما بر آن اربابان همان مقدار و همان گونه است كه برده اى بر مالكش پيروز گردد

آرى ، اينست قانون الهى كسى كه انسانى را گريانده است ، او را خواهند گرياند

آرى دنبال علىّ بن ابى طالب عليه السّلام خواهند گشت ، ولى كو علىّ بن ابي طالب

فهرست مطالب

فهرست آيات

فهرست روايات

فهرست نامها

فهرست مأخذ

نام جاىها

ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٤٢ - ١٨ - نظراتى كه بعنوان عامل محرّك تاكنون ارائه شده است

٨ - موجودات و كرات آسمانى و قوانين حاكمه بر آنها . اين عامل در پندارهاى گذشتگان بچشم مى خورد . آنان مى گفتند : كرات آسمانى داراى نفوسند و همهء شئون انسانهاى اين كرهء زمين را آن موجودات و قوانين اداره مى كنند .
٩ - ايدهء مطلقى كه در فلسفهء هگل و پيروانش ديده مى شود .
١٠ - پديده‌هاى اقتصادى بطور عموم .
١١ - ارادهء حيات يا « مطلق اراده » چنانكه در فلسفهء شوپنهاور ديده مى شود .
١٢ - حيات كلَّى فعّال كه از ماوراى نمودهاى طبيعى مى باشد . چيزى شبيه به اين موضوع در تفكَّرات هنرى برگسون آمده است .
١٣ - رگهاى رسوب شدهء پيشين در اجتماعات ، مانند وراثت و ايده‌هاى مستحكم و پا برجا . اين عامل را مى توان در روشهاى جامعه شناسى گوستاو لوبون پيدا كرد .
١٤ - افزايش جمعيّت و تراكم آن كه موجب دگرگونىهاى كيفى در تاريخ مى باشد . اين موضوع را در نظريّات مالتوس مى بينيم .
١٥ - غريزهء جنسى با نظر به هويّت و ريشه‌ها و مختصّات عمومى آن ، فرويد از شدّت عقيده اى كه به اين پديده دارد و ديگر غرائز و عوامل انسانى را در برابر آن در درجهء بعدى قرار مى دهد ، مى تواند اين غريزه را عامل محرّك تاريخ معرّفى كند .
١٦ - ايده‌هاى اصيلى كه در اجتماعات بروز مى كند ، تكيه باين عامل را مى توان در فلسفهء آلفرد نورث و ايتهد پيدا كرد .
١٧ - شانس و اتّفاق كه لازمهء آن انكار قانون علَّيّت است .
١٨ - عشق و كينه يا « جذب و دفع » كه از سيستم فلسفى امپيدوكلس بيادگار مانده است .