ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٥١ - ٢ - تقسيم رفتار در كشش زمان

و اضطرارى . . . بوده و هر نمودى را كه از علَّت و انگيزه اى بروز مى نمايد در بر مى گيرد . اين مفهوم عامّ براى رفتار ، شامل همهء فعّاليّتهاى مغزى و روانى آدمى مى باشد . چنانكه هر گونه گفتار و عمل و انتخاب و حركات دينى ، اخلاقى ، سياسى ، حقوقى ، اقتصادى ، هنرى ، ابداعى ، ادبى ، جنگى و صلحى نيز ، رفتارهاى آدمى محسوب مى گردند . امّا سكون و عدم حركت ، آيا مى توان گفت : سكون كه همان عدم حركت است نيز مشمول مفهوم رفتار آدمى مى باشد بايد گفت : عدم حركت بر دو نوع عمده تقسيم مى گردد : نوع يكم - عدم حركت بجهت نبودن انگيزه و عامل براى حركت . مانند نخوردن غذا بجهت گرسنه نبودن و عدم استعمال دوا بجهت تندرست بودن .
اين نوع از عدم حركتها را نمى توان رفتار ناميد ، زيرا هيچ عمل و حركتى وابسته به عامل و انگيزه از انسان بروز ننموده است ، تا رفتار ناميده شود .
نوع دوم - عدم حركت با وجود عامل و انگيزه اى كه قدرت تحريك داشته باشند ، اگر انسان در برابر انگيزه اى كه قدرت تحريك دارد ، خوددارى و مقاومت نمايد و قدرت تحريك انگيزه را با خوددارى درونى خنثى كند ، رفتارى در آن مورد ابراز كرده است ، چنانكه در انتخاب شخصى براى نمايندگى به يك صنف ، يا به يك جامعه اتّفاق مى افتد . همان گونه كه كسى كه براى شخص مفروض رأى مثبت مى دهد ، رفتارى از خود نشان داده است ، همان طور هم كسى كه رأى منفى داده است ، رفتارى از خود ابراز كرده است ، حتّى كسى كه رأى ممتنع مى دهد ( در حقيقت از رأى دادن امتناع مى ورزد ) نيز رفتارى را بروز داده است ، زيرا در برابر انگيزهء رأى مثبت ، خوددارى كرده و يا رأى منفى داده است .
٢ - تقسيم رفتار در كشش زمان - رفتار با نظر به زوال و دوام نمود آن در امتداد زمان بر سه قسم عمده تقسيم مى گردد : قسم يكم - رفتار سريع الزّوال - نمودى كه در اين قسم از رفتار بروز مى كند ،