ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٧١ - ٢٠ - تضادّى حكمتآميز در جريان امكانات و امتيازات مادّى

« محال است آنكه هم دندان و هم نعمت شود پيدا » . . . تجارب بسيار فراوان همين گفتهء صائب را كه تقريبا مطابق مضمون بعضى از آيات شريفه و روايات است ، اثبات مى كند . يعنى سرتاسر تاريخ پر از شدّادهائى است كه عمرى را در ساختن باغ ارم مى گذرانند و همين كه خواستند قدم به باغ بگذارند ، حتّى لحظه اى بانان امان داده نشده است كه لب جوئى بنشينند و گرد و خاك راه را از صورتشان بشويند . البتّه در بعضى از شماره‌هاى فوق كه بحث كرديم يا در بعضى از موارد آن شماره‌ها يك پديده در يك حال دو ضدّ را در خود تحمّل نمى كند ، مثلا دوران پر باد نخوت بودن جمجمه‌هاى قدرتمندان قدرتپرست ، غير از آن دورانى است كه محتويات جمجمهء آنان در زير خاك تيرهء گور ، غذاى بسيار مطلوب كرمها و موران و ديگر حشرات مى گردد ، ولى حتّى در اين شماره‌ها و در موارد ديگر از همهء امكانات و امتيازات مادّى ، اگر شخص از گذشته و آيندهء نزديك خود اطَّلاعى داشته باشد ، طبيعى است كه همواره تلخى آينده بطور عموم و لحظات گذشته اى كه حوادث روزگار نيشهاى تلخ خود را در شخص فرو برده است ، شيرينى و خوشى فعلى حيات را اگر تلخ نكند ، حدّ اقلّ تعديل مى نمايد و شيرينى و خوشى آنرا از كام انسانى سلب مى كند .
از طرف ديگر ، تجارب و مشاهدات بطور فراوان نشان مى دهند كه : تاريكىها نيز بدون روشنائىها و گريه‌ها بدون خنده‌ها ، اسارتها بدون آزاديها انقباضها بدون انبساطها نمى باشد . و چنانكه خداوند متعال خود فرموده است : ( فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً . إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً ) [١] ( پس قطعا با هر دشوارى آسانى است ، [ بلى ، ] قطعا با هر دشوارى آسانى است . )

[١] . الانشراح آيهء ٥ و ٦ .