ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٦٣ - نكتهء بسيار جالب در بارهء سه عامل حياتى تمدّن

سه عامل حياتى تمدّن متذكَّر شده‌اند كه غفلت از آن ، موجب فرو رفتن در ابهامات فراوان مى باشد . اين نكته عبارتست از اين كه آن حضرت مى فرمايد : اگر « درون و نيّتهاى شما افراد جامعه پاك و صاف و درون و نيّتهاى پيشتازانتان تيره و آلوده باشد ، شما سقوط خواهيد كرد و نيز نمى فرمايد كه صحّت و سلامت ارواح شما و مرضهاى ناشى از خبث و كثافت درونى آنان موجب زوال جامعه و تمدّن و فرهنگ انسانى شما خواهد گشت و نمى فرمايد بر حقّ بودن شما و بر باطل بودن آنان رشتهء حيات اجتماعى متمدّن و يا فرهنگ انسانى شما را از هم خواهد گسيخت . بلكه مى فرمايد : و لا تطيعوا الأدعياء الَّذين شربتم بصفوكم كدرهم و خلطتم بصحّتكم مرضهم و أدخلتم في حقّكم باطلهم ( اطاعت مكنيد مدّعيانى را كه با صفا و پاكىهاى درونتان تيرگىها و آلودگىهاى آنان را آشاميديد و بيمارىهاى درونى آنان را با صحّت و سلامت روحى خودتان در هم آميختيد و باطلشان را در حقّتان داخل كرديد . ) نكته اينست كه چنين نبود كه دو پديدهء متضادّ « پاك و ناپاك » ، « صحّت و بيمارى » ، « حقّ و باطل » در يك جامعه روياروى هم قرار گرفته و با يكديگر گلاويز گشتند و در نتيجه ناپاكى بر پاكى و بيمارى بر صحّت و باطل بر حقّ پيروز گشت ، بلكه جريان امر چنين است كه سردمداران حيله گر و پيشتازان قدرتمند ، با كمال مهارت توانستند ناپاكىهاى خود را چنان پاك و صاف قلمداد كنند كه پاكىها و صفاهاى درونى شما را خيره و با همديگر مخلوط بسازند و بكام شما فرو ريزند و انحرافات درونى خود را چنان وانمود كنند كه صحّت و استقامت و كمال طلبى ارواح شما را تحت سلطهء خود قرار بدهند و باطلهاى ويرانگر خود را با حقّهاى سازندهء شما چنان درهم و برهم كنند كه شما انسانهاى پاك و بى غلّ و غِش را فريب بدهند ، تا حدّى كه يقين كنيد كه سردمداران نابكار