ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٦٤ - نكتهء بسيار جالب در بارهء سه عامل حياتى تمدّن

شما را در بهشت برين يك تمدّن انسانى اداره مى كنند آيا اين نكتهء بسيار شگفتانگيز و با عظمتى كه امير المؤمنين عليه السّلام متذكَّر شده‌اند ، داستان همهء قرون و اعصارى كه تا همين لحظه بر جوامع انسانهاى بينوا گذشته است ، نمى باشد ٩ - قرار گرفتن در شعاع انگيزگىهاى فضيلت -
٩ - قرار گرفتن در شعاع انگيزگىهاى فضيلت - پيش از بحث و بررسى اين عامل ، جمله اى را كه از بعضى نويسندگان مغرب زمين شنيده شده است ، مطرح مى كنيم كه گفته است :
« فضيلت محبوبيّت ذاتى ندارد ، بلكه براى نظم زندگى اجتماعى است ، پس اگر زندگى اجتماعى بطور صحيح برقرار شود ، نيازى به فضيلت نيست . »
« فضيلت محبوبيّت ذاتى ندارد ، بلكه براى نظم زندگى اجتماعى است ، پس اگر زندگى اجتماعى بطور صحيح برقرار شود ، نيازى به فضيلت نيست . » البتّه اين عبارت را خود اين جانب در بعضى از آثار برشت ديده‌ام ، نهايت اين كه بخاطر ندارم آيا اين مطلب را از شخص ديگرى نقل نموده است ، يا نظريّهء خود او مى باشد . بهر حال ، همان گونه كه مولوى در ردّ مطلبى كه به جالينوس نسبت داده شده است ، مى گويد : نقل شده است .
< شعر > همچنان كه گفت جالينوس راد از هواى اين جهان و از مراد راضيم كز من بماند نيم جان تا ز . . . استرى بينم جهان < / شعر > سپس مولوى مى گويد : اثبات نشده است كه گويندهء اين سخن [ كودكانه ] جالينوس بوده باشد ، بهر حال ، پاسخ من متوجّه كسى است كه چنين سخن احمقانه اى را گفته باشد . ما هم مى گوئيم : طرف سخن ما كسى است كه چنين سخن انسان سوز و ويرانگر و ضدّ ارزشهاى والاى انسانى و نابود كنندهء هدف عالى حيات و رانندهء ماشين حيات انسانها بسوى قهوه خانه‌هاى پوچگرائى ( نيهيلستى ) را گفته باشد ، اگر برشت گويندهء چنين سخنى است ، پاسخ ما متوجّه او است و اگر كسى ديگر است پاسخ متوجّه آن شخص مى باشد . نخست بايد توجّه داشته باشيم كه سخن فوق تازگى ندارد ، در گذشته يكى از شعراى بسيار زبردست و اديب متخصّص در ادبيّات جامعهء ما كه حقّا از اين جهت در خور