ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٠٠ - ٢١ - پيامبران الهى مردم را با دور كردن از فساد و افساد و ترغيب و تحريك به صلاح و اصلاح در مسير تكامل قرار مى دادند

و حيله گرىها و نيرنگ بازىها و چند روئىها كه بنام هوشيارىها و زيركيها و مهارتها مشغول خدمت به تكامل انسانها مى باشند بهمين جهت است كه آن شخص آگاه مى گفت : اگر تكامل اين پنجاه و دو مسئله است كه بشر در ميان آنها غوطه مى خورد ، ما انسانها همين امروز اعلام مى كنيم :
< شعر > از طلا گشتن پشيمان گشته ايم مرحمت فرموده ما را مس كنيد < / شعر > و اگر كسى احتمال بدهد كه اين بيچارگىها و نكبتهاى پنجاه و دو گانه كه آنها را فقط براى نشان دادن نمونه متذكَّر شديم ، بدون شناخت و گرايش انسانها به خدا و پذيرش ابديّت و پيوستن حيات آنان به هدف اعلائى كه بايد ما فوق خور و خواب و خشم و شهوت باشد قابل برطرف شدن مى باشد ، او در بارهء انسانهائى كه ما مى شناسيم صحبت نمى كند ، او در ذهن خويشتن موجوداتى را فرض كرده است كه تاكنون در اين خاكدان مشاهده نشده‌اند .
٢١ - پيامبران الهى مردم را با دور كردن از فساد و افساد و ترغيب و تحريك به صلاح و اصلاح در مسير تكامل قرار مى دادند تكامل با جبر سازگار نيست ، اصلى است كه همهء اديان و مكتبهاى اخلاقى مستند به اديان و حكمتهاى سازندهء بشرى ، آن را پذيرفته‌اند . ما در ضمن مطالب گذشته اين اصل را بيان و تثبيت نموديم .
بنا بر اين اصل است ، كه انسانى كه از روى آگاهى و اختيار يك سنگ را از مسير همنوعان خود برميدارد ، در مسير تكامل است ولى انسانى كه ناآگاهانه و بوسيلهء عوامل جبرى ، دنيائى را مى سازد ، در مسير تكامل نيست .
اگر بخواهيم اين مسئله را طورى مطرح كنيم كه هيچ متفكَّر و هيچ مكتبى نتواند اعتراضى بان داشته باشد ، چنين مى گوئيم كه امتياز بر دو قسم است : امتياز جبرى مانند زيبائى طبيعى و قدّ و قامت رسا . امتياز اختيارى مانند عادل بودن