ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٥٢ - ٢ - تقسيم رفتار در كشش زمان

از لحظه يا لحظات بسيار محدود تجاوز نمى كند ، مانند خجلت كه يك يا چند لحظه در جريان خون و اضطراب عصبى نمودى نشان مى دهد و بسرعت از بين مى رود .
قسم دوم - رفتار موقّت - اين قسم از رفتارها اگر چه بسرعت زايل نمى شوند ، ولى زمان محدودى را اشغال مى نمايند ، مانند يك يا چند روز ، يك يا چند ماه و يك يا چند سال ، مانند بعضى از شاديها و اندوه‌ها ، رضايتها و كراهتها و غير ذلك .
قسم سوم - رفتار پايدار - برخى از رفتارها دوام و استمرار نسبتا زيادى دارند كه مى توان آنها را در برابر دو قسم اوّل ( سريع الزّوال ) و دوم ( موقّت ) قرار داد ، مانند رفتارهاى مستند به منشهاى مستحكم كه منها ( شخصيّت ) ها را توجيه مى نمايند مانند منش مديريّت ، منش تقوى ، منش هنر ، منش علم ، منش سياسى ، منش حقوقى ، منش اقتصادى و غير ذلك . دوام و بقاى اين نوع رفتارها اگر چه براى همهء ساليان عمر ضرورى نيست ، ولى بدانجهت كه منش انسانى يك هويّت مستحكم در درون آدمى دارد ، لذا مادامى كه علَّتى قوىتر منش ثابت در درون را متزلزل و زايل نكند و يا خود عامل مقتضى آن منش در درون متزلزل و پوچ نگردد ، منش ثابت ، هويّت و فعّاليّت خود را حفظ مى نمايد .
٣ - انواع رفتار با نظر به اراده
٣ - انواع رفتار با نظر به اراده تقسيم ديگرى در بارهء رفتار وجود دارد كه بسيار مهمّ است و درك آن براى شناخت هويّت و ارزشهاى رفتار آدمى در طول تاريخ ضرورت حتمى دارد . اين تقسيم با نظر به دخالت و عدم دخالت ارادهء انسانى است . انواع اساسى رفتار از اين ديدگاه بقرار زير است :
نوع يكم - رفتار انعكاسى يا بازتابى محض
نوع يكم - رفتار انعكاسى يا بازتابى محض - در اين نوع از رفتار چنانكه شخصيّت آدمى هيچگونه دخالت و وساطتى در بروز رفتار ندارد ، همچنان اراده كه عبارتست از اشتياق و حركت درونى بسوى هدف مطلوب ، دخالتى در آن ندارد زيرا ضرورت و حتميّت بروز رفتار بجهت وجود علَّت تامّه و