تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨ - ذكر حديث تحف العقول
بيعش جايز بوده و تميز آنها از تجاراتى كه براى وى جايز نيست و همچنين وجوه حلال از تجاراتى كه براى مشترى خريدنش جايز بوده و تمييز آنها از تجاراتى كه براى او جايز نيست پس آن عبارتست از هرشيئ كه مورد امر بوده و غذاء بندهگان و قوام ايشان در امورشان وابسته بآن است و مىتوان گفت كه غير اين امور صلاح ومصلحت ايشان را بپا نداشته و موجب تأمين آن نمىباشد و آنها مأكولات و مشروبات و ملبوسات و منكوحات آنها بوده و نيز اشيائى است كه عباد آنها را تملّك مىكنند و آن جميع منافعى است كه غير آنها اين امتياز را ندارد و همچنين هر شيئى كه مصلحت بندهگان خدا از جهتى در آن مىباشد و بهرتقدير تمام اين امور جايز بوده و بيع و شراء و نگاهدارى و بكار گرفتن و بخشش و عاريه دادن آنها حلال و مشروع مىباشد.
شرح مطلوب
قوله: و وجوه الحلال: يعنى و تفسير و تمييز و وجوه حلال
قوله: ممّا لا يجوز له: كلمه « ممّا » متعلّق است به « تفسير » و مىتوان تفسير را بمعناى تمييز و تشخيص دانست.
قوله: فكلّ مأمور به: جواب است براى « امّا » .
قوله: و قوامهم به: ضمير در « قوامهم » به عباد برمىگردد.
قوله: الّذى لا يقيمهم غيرها: ضمير جمع در « يقيمهم » به عباد برمىگردد و ضمير در « غيرها » به امور راجع است.
قوله: ممّا يأكلون الخ: بيان است براى « كلّ مأمور به»
قوله: لا يقيمهم غيرها: يعنى غير منافع.
متن:
و أمّا وجوه الحرام من البيع و الشّراء فكلّ أمر يكون فيه الفساد ممّا هو منهيّ عنه من جهة أكله، و شربه، أو كسبه، أو نكاحه، أو ملكه أو إمساكه، أو هبته، أو عاريته، أو شيء يكون فيه وجه من وجوه الفساد نظير البيع بالرّبا، أو بيع الميتة، أو