تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣١٩ - نوع سوم از مكاسب محرمه

مناقشه مرحوم مصنّف در دليل مذكور

مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

در دليلى كه ذكر شد تأمل و اشكال است زيرا از استدلال به « اكل مال بباطل» مى‌توان دريافت كه مستدلّ ادّعايش اينستكه اين نوع از معامله بلحاظ اينكه مبيع منفعت قابل اعتناء و توجّهى چون ندارد لا جرم در مقابل آن گرفتن ثمن اكل مال بباطل است در حاليكه اين بيان چندان التفاتى بآن نمى‌باشد زيرا بسيارى از اشياء كه حضرات در اينمقام ذكر نموده و از همين نوع ثالث دانسته‌اند منافعشان عرفا در مقابل مال واقع شده اگرچه مال اندك باشد بطوريكه بذل اينمال در مقابل منفعت معامله سفهى محسوب نمى‌شود تا موجب صدق اكل مال بباطل باشد لذا استدلال باكل مال بباطل در اينجا اجنبى مى‌باشد، پس عمده دليلى كه مى‌توان در اينمقام بآن تمسّك كرد همان بيانى است كه از فتاوى و نصوص استفاده مى‌شود و آن اينستكه:

شارع مقدّس بمنافع نادره و جزئيّه اعتناء نداشته و اينگونه از منافع در نظرش بمنزله عدم مى‌باشد اگرچه عرف آنها را ملاحظه كرده و در قبالشان مال بذل كند و اين يكى از مواردى است كه شرع عملا نظر اهل عرف را تخطئه كرده است.

نقل كلام مرحوم شيخ طوسى در كتاب مبسوط

شيخ عليه الرّحمه در كتاب مبسوط مى‌فرمايند:

حيوان طاهر بر دو قسم است:

قسمى قابل انتفاع بوده و مردم از آن استفاده مى‌كنند و قسمى ديگر چنين نمى‌باشند تا جائى كه فرموده:

اگر حيوان قابل انتفاع نباشد بنظريّه جميع فقهاء بيعش جايز نمى‌باشد همچون‌