انديشه دينى - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٨٨
و بىنهايت دارد و از همه صفات نقص مبرا مىباشد. «١»
دليل دوم اين است كه خدايان و ارباب، تدبيركنندگان جهان و جهانيانند و از اين رو شايستهاند پرستش شوند. در جواب مىگوييم: ربّ، همان خالق و اداره كننده است و ربوبيت از شؤون خداوند خالق است و جز خدا ربّى نيست. البته ما منكر وسائط و مدبّرات، همانند ملائكه و مقربان ديگر نيستيم ولى آنان از خود استقلالى ندارند و به اراده خدا و امر او در مخلوقات تصرف مىكنند. قرآن كريم مشركان چندگانه پرست را بارها مخاطب ساخته است كه آيا ارباب شما را قدرت آن هست كه اگر خدا بخواهد شما را زيانى برساند، دفع زيان كنند؟! «٢» و با اين روش از آنان اقرار مىگيرد كه خدايان آنان از قدرتى و اختيارى بهرهمند نيستند و اگر برخى از موجودات مانند ملائك، در جهان خلقت تصرفاتى دارند، به اذن و اراده خداست و شايسته نيست آنان را به خدايى بگيريم و عبادت كنيم.
دليل سوم اين است كه آنان مقربان درگاه خدايند و از گذر عبادت و نيايش، آنان را شفيع خود در درگاه خداوند مىگيريم. براى ردّ اين سخن مىگوييم: اولًا همه آنها مقرّب درگاه خدا نيستند. بسيارى از الههها، جز در قوه ذهن و خيال وجود ندارند و برخى- همچون ملائكه- نيز كه مقرب درگاه خداوند هستند، به شرطى مىتوانيم آنان را بپرستيم، كه خداوند اذن و فرمان داده باشد و خداوند هيچگاه چنين اذنى نداده و همواره از پرستش غير خود نهى كرده است.
مشركان عملى نيز مانند چندگانه پرستان، غير خدا را مؤثر مىپندارند و در پيشگاه او سر تعظيم فرود مىآورند و اطاعت پيشه مىكنند. جواب قرآن به چندگانه پرستان، جواب به آنان هم هست و بايد بدانند كه تنها مؤثر در جهان خلقت، فقط خداست و غير خدا، اگر اثرى هم دارد به اذن و اراده خداست؛ پس بايد فقط خدا را بپرستند و به پيشگاه او سر تعظيم فرود آورند و نهانخانه دل خويش را جاى حب او قرار دهند و مطيع و محب آن كس باشند كه او دستور داده است. اطاعت از هر مخلوقى كه خداوند دستور نداده باشد، به ربوبيت گرفتن آن مخلوق شرك مىباشد و عقل و وحى از آن نهى مىكند.