انديشه دينى - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٢١٥
برخى پنداشتهاند كه چون روزى آسمانها و زمين از ميان مىروند، عذاب اينان مقيّد به آن زمان است و هميشگى نخواهد بود، امّا اين سخن باطل است؛ زيرا آسمان و زمين كنونى و مادّى در آستانه قيامت به آسمان و زمينى ديگر مبدّل مىشوند «١» و آيات مربوط به دوزخ نيز ناظر به همان آسمان و زمين قيامتى است. علّامه طباطبايى قدس سره در پاسخ به اين پندار نادرست مىنويسد:
و اگر در آيه مورد بحث، بقاى بهشت و دوزخ و اهل آن دو را به مدّت بقاى آسمان و زمين محدود كرده، از اين جهت است كه معناى اين دو اسم از حيث آسمان و زمين بودن هيچ وقت از بين نمىرود، آن كه از بين مىرود يك نوع آسمان و زمين است و آن آسمان و زمين دنيايى است كه در اين نظام مشهود وجود دارد و امّا آسمانها و زمينى كه مثلًا بهشت در آنها است و به نور پروردگار روشن است، به هيچ وجه از بين نمىرود و خلاصه، جهان همواره آسمانها و زمينى دارد، چيزى كه هست، در آخرت، نظام دنيايىاش را از دست مىدهد. «٢»
فلسفه خلود
از نظر قرآن كريم و روايات اسلامى، كردار انسان هرگز نابود نمىشود و صورتهاى ملكوتىاش باقى مىماند و انسان پس از مفارقت از دنيا، با كرده خويش محشور خواهد بود. در شمارى از آيات قرآنى، تصريح شده است كه انسان، پس از مرگ و در سراى قيامت، همين كردار دنيوى خويش را مىبيند. بهعنوان نمونه به آيات زير مىنگريم:
«يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ النَّاسُ اشْتاتاً لِيُرَوْا اعْمالَهُمْ فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرّاً يَرَهُ» (زلزله/ ٦- ٨)
در آن روز مردم به صورت گروههاى پراكنده [از قبرها] خارج مىشوند تا اعمالشان نمايان شود. پس هر كس هموزن ذرّهاى كار خير انجام دهد، آن را مىبيند و هر كس هموزن ذرّهاى كار بد كرده، آن را مىبيند.
همچنين تأكيد شده است كه جزاى انسان نيز همان اعمالى است كه در دنيا انجام داده است: