د- پيامبران عليهم السلام براى اثبات صدق ادّعاى خود، معجزاتى آشكار ساخته‌اند كه ديگران از آنها عاجز بوده‌اند و تاكنون ديده نشده است كسانى كه ضمير ناخودآگاهشان ظهور و بروز دارد، ادّعاى معجزه كنند. پس آشكار مى‌شود كه ميان اين دو گروه تفاوتى بنيادين هست و منشأ الهامات و سخنان پيامبران عليهم السلام، نيروى غيبى خارج از وجود آنان است كه با تكيه بر آن ادّعاى اعجاز مى‌كنند و با استفاده از رهنمودهاى همان منبع غيبى به هدايت آدميان مى‌پردازند. «١» ٢- وحى؛ تجلّى نبوغ عقلى‌ برخى مى‌گويند: از آن جا كه پيامبران عليهم السلام داراى نبوغ فكرى و اجتماعى چشمگيرى بوده‌اند و نيز مشكلات جوامع انسانى را به‌خوبى لمس مى‌كرده‌اند، توانسته‌اند از نبوغ خويش بهره جويند و براى اصلاح جامعه انسانى، افكار ارزشمند و عالى خود را در قالب دستورهايى كه آنها را «دين» مى‌ناميم، عملى سازند. وحى در اين نظريّه، به منبعى ماوراى طبيعى نيازمند نيست، بلكه نشأت گرفته از همان عقل پيامبران عليهم السلام است كه انسان‌هايى برجسته بوده‌اند. جبرئيل نيز همان روح پاك آنان است كه افكار درخشان و عالى را به آنان الهام مى‌كرده است و كتب آسمانى نيز همان قوانين و برنامه‌هاى بلند ايشان است. نقد اين نظريّه‌ الف- چنان كه در بررسى نظريّه پيشين نيز گفته شد، چنين تحليل‌هايى با آنچه پيامبران عليهم السلام، درباره نبوّت خويش گزارش داده‌اند، ناسازگارند. پيامبران عليهم السلام هرگز خود را از گروه نوابغى كه مى‌خواهند مشكلات اجتماعى مردم را فروگشايند، معرّفى نكرده‌اند؛ بلكه خود را چون ديگر مردمان دانسته‌اند كه تنها خداوند آنان را مأموريت داده است در پرتو دستورهاى وحيانى به ارشاد و هدايت بشر بپردازند و چنين نبوده است كه پيش از بعثت خود، در پى طرح و برنامه‌اى براى اصلاح زندگى انسان‌ها تحت عنوان دين و آيين برآيند. قرآن كريم پيامبران الهى عليهم السلام را انسان‌هايى همانند ديگر