و اخروى براساس يك سلسله علل و عوامل و يا قوانين و سنن قطعى و كلّى شكل مى‌گيرد. اين عوامل، كه بيشتر معنوى‌اند، در مرگ‌ انديشه دينى ١٢٠ ١ - وحى؛ تجلى شخصيت باطنى پيامبر عليه السلام ..... ص : ١٢٠ يا زندگى، خوشبختى يا بدبختى، شكست يا پيروزى، تكامل يا انحطاط و روزى انسان‌ها تأثيرى مستقيم دارند و به نوع انتخاب و كردار انسان بازمى‌گردند. «١» از عواملى كه در سرنوشت انسان نقشى تعيين كننده دارد، دعا به درگاه خداوند متعال است. امام صادق عليه السلام مى‌فرمايد: دعا، قضاى محكم و حتمى الهى درباره انسان را برمى‌گرداند. «٢» عامل ديگر صبر و پايدارى است كه راه‌هاى ناهموار زندگى و دشوارى‌ها را هموار و انسان را در رسيدن به سعادت و رستگارى يارى مى‌دهد. در متون روايى، صبر، كليد پيروزى خوانده شده است. عامل مهم ديگر، كه در سرنوشت جوامع و ملّت‌ها سهمى بس مهم دارد، اتحاد و همدلى است و نقطه مقابلش- يعنى تفرقه و جدايى- نيز نقشى تعيين كننده در انحطاط و بدبختى ملت‌ها ايفا مى‌كند. حضرت على عليه السلام علل انحطاط و زوال برخى ملّت‌هاى گذشته را تفرقه و جدايى و پراكندگى دانسته است و در برابر، عزّت و سعادتمندى امّت‌هاى ديگر را در سايه همدلى و اتّحاد خوانده است. نمونه عينى و گواه زنده بر اين حقيقت، امّت انقلابى و مؤمن ايران اسلامى است كه با پاى‌بندى به اسلام ناب محمّدى صلى الله عليه و آله و در سايه رهبرى‌هاى پيامبر گونه امام راحل قدس سره، با اتحاد، برادرى و پايدارى به پيروزى رسيد و در سايه همين شكيبايى، اتحاد كلمه و همدلى راستين بود كه توانست بر مشكلات گوناگون پس از انقلاب اسلامى پيروز شود و دشمنان را به شكست‌هاى پى در پى سياسى- نظامى وادارد و پيام انقلاب اسلامى را به سراسر جهان برساند. صدقات، صله رحم، احسان و به‌طور كلّى، گناه و اطاعت از عوامل و مظاهر قضا و قدر الهى هستند كه در تغيير و تبديل سرنوشت‌ها جايگاهى بسيار چشمگير دارند. «٣»