در برابر اينان، گروه ديگرى افعال را فقط به بندگان نسبت دادند و گفتند كه بندگان خودشان مخلوق خدايند ولى افعالشان فقط منسوب به خودشان است و خدا آنها را بعد از آفريدن، رها كرده و آزاد و مختار قرار داده و علم و اراده خدا به افعال آنها تعلق نگرفته است. قاضى عبدالجبار معتزلى گويد: اهل عدل گويند: تصرفات و قيام و قعود بندگان به وسيله خود آنها حادث مى‌شود. البته خداوند به بندگان قدرت تصرف داده ولى فاعل و محدث افعال فقط خود بندگان هستند. هر كس بگويد خدا خالق و ايجاد كننده افعال است، خطاى عظيمى مرتكب شده و فعل را دو فاعل (خدا و بنده) نيست. «١» ممكن است كلام ايشان ناظر به اعتقاد جبرى‌ها باشد كه فقط خدا را خالق مباشر اعمال مى‌دانستند و براى بنده شأنى قائل نبودند و اينان فاعل مباشر بودن خدا براى افعال انسان را انكار كرده و در عرض هم قرار دادن خدا و انسان را نفى مى‌كنند ولى منكر اين نيستند كه افعال بندگان متعلق علم و اراده خداوند هم هست و در عين حال اين خود بندگان هستند كه مباشرتاً آنها را خلق مى‌كنند. در هر صورت، اين قطعى است كه در صدر اسلام و زمان امامان عليهم السلام گروهى براى فرار از جبر به تفويض قائل شدند و بندگان را در اعمال مستقل دانستند؛ زيرا در روايات امامان عليهم السلام از اين گروه در جنب جبرى مذهبان ياد شده است. در روايتى از امام صادق عليه السلام سؤال مى‌شود: آيا خداوند امر را به بندگان واگذارده است (و آنان در اعمال خود مستقل هستند)؟ امام فرمود: خداوند گرامى‌تر از آن است كه امر را به بندگان واگذارد. سؤال شد: آيا بندگان را بر افعالشان مجبور كرده است؟ امام فرمود: خداوند عادل‌تر از آن است كه بندگان را بر فعلى وادار سازد و آن‌گاه به جهت آن فعل عذابشان كند. «٢» اين دو گروه نتوانستند بين قدرت مطلقه خداوند و قدرت محدود بنده جمع كنند به طورى كه نه جبر پيش آيد و نه توحيد در خالقيت و مؤثر بودن، خدشه‌دار گردد؛ از اين رو، هر كدام به يك طرف غلطيدند. ولى امامان عليهم السلام راه صحيح و ميانه را به ما نشان دادند. امام حسن مجتبى عليه السلام فرمود: