انديشه دينى - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٠٤
آنچه از اين امور به نبود قابليتها و نقصان مربوط نيست، همانها است كه در حوزه اختيار و مسؤوليت و اراده بشر است و بشر به حكم اينكه موجودى مختار و آزاد و مسؤولِ ساختن خويش و جامعه خويش است، بايد آنها را بسازد و خلأها را پر كند.
بسيارى از شرور مقدّمه خيراتند
اين حقيقت را نبايد فرو گذاشت كه بخشى از زشتىها مقدّمه زيبايىها و آفريننده و پديد آورنده آنهايند. بسيارى از گرفتارىها و مصيبتها موجب پديد آمدن نيكبختىها و سعادتها مىشوند؛ همچنانكه گاهى سعادتها موجب پديد آمدن بدبختىها مىگردند. ضربالمثل معروفى است كه مىگويد «پايان شب سيه سپيد است.» اين ضربالمثل، تلازم قطعى تحمّل رنج و نيل به سعادت را بيان مىكند. گويى سپيدىها از سياهىها زاييده مىشوند؛ همچنانكه سفيدىها در شرايط نامناسب س
انديشه دينى ١٠٨ نقش انسان در قضا و قدر ..... ص : ١٠٨
ياهى پديد مىآورند. قرآن كريم براى بيان ارتباط سختىها و آسايشها مىفرمايد:
«فَانَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً إنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسراً» (انشراح/ ٥- ٦)
پس بىگمان با سختى، آسانى است. [آرى] بىگمان با سختى، آسانى است.
قرآن نمىفرمايد كه پس از سختى، آسانى است، بلكه مىفرمايد: با سختى آسانى است؛ يعنى آسانى در سختى و همراه آن است.
براى موجودات زنده و بهويژه انسان، سختىها و گرفتارىها، مقدّمه كمالها و پيشرفتهايند. بسيارى از ضربهها و تهديدها، موجودات زنده را تحريك مىكنند و نيرومند مىسازند. مصيبتها و شدايد براى تكامل بشر ضرورىاند و اگر محنتها و رنجها نباشند، بشر تباه مىشود.
امير مؤمنان على عليه السلام به عثمان بن حنيف، فرماندار خويش در بصره، مىنويسد كه در ناز و نعمت زيستن و از سختىها دورى گزيدن، موجب ضعف و ناتوانى است و به عكس، زندگى در شرايط دشوار و ناهموار، آدمى را نيرومند و چابك مىسازد و جوهر هستىاش را آبديده و توانا مىكند و براى توضيح مىفرمايد: درختان بيابانى كه از مراقبت و رسيدگى باغبان محرومند، چوبشان سختتر و دوامشان بيشتر است و درختان