انديشه دينى - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٠٥
باغستانها، كه دايم مراقبت مىشوند، پوستهايى نازك و سست دارند. «١»
خداوند براى پرورش جان انسانها دو برنامه تشريعى و تكوينى دارد و در هر برنامه شدايد و سختىها را گنجانيده است. در برنامه تشريعى، عبادات را واجب كرده است و در برنامه تكوينى، مصائب را در سر راه بشر نهاده است. گرسنگى، ترس، تلفات مالى و جانى شدايدى هستند كه در تكوين جاى گرفتهاند تا موجب تكميل نفوس و پرورش استعدادهاى عالى انسانى شوند. سختى و گرفتارى هم تربيتكننده فرد و هم بيدار كننده ملتها است. ملتهايى كه در دامان سختىها و شدايد به سر مىبرند، نيرومند و با ارادهاند و مردم راحتطلب و نازپرورده محكوم به شكست و بدبختند.
قضا و قدر
موضوع قضا و قدر از ديرباز انديشه بسيارى از انسانها را به خويش مشغول ساخته است و اختلافها و نيز نظريههايى گوناگون را پديد آورده است.
با نگاهى به تاريخ اسلام مىتوان دريافت كه اين موضوع براى مسلمانان از اهميتى دو چندان برخوردار بوده است، چنان كه مكتبهاى كلامى معتزله، اشاعره از رهگذر همين موضوع پديد آمدهاند و مكتب كلامى اماميه هم متكفل جواب به اشكالات آنان شده است.
در اين ميان، اشاعره به جبر مطلق و معتزله به اختيار و تفويض مطلق معتقد شدهاند، ولى شيعه اماميه با پيروى از مكتب اهل بيت عليهم السلام، در برابر اين دو ديدگاه، راهى ميانه برگزيدهاند كه همراه با دليل عقل و نقل است و به جبر مطلق يا آزادى بى قيد و بند و عنان گسيختگى انسان منجر نمىشود و نيز با عدل الهى سازگار است و به اختيار و آزادى انسان نيز ارج مىنهد.
پيروان مكتب تشيع با الهام از تعاليم امامان معصوم عليهم السلام، قضا و قدر را به گونهاى شايسته تفسير كردهاند و از باورهاى نادرست در اين باره مصون ماندهاند، ولى در همان حال، به دليل سيطره افكار جبرگرايانه بر جوامع سنّى مذهب، طى قرون متمادى، تحت حمايتهاى سياسى حكّام ستمگر و تبليغات گسترده جبرى مسلكان، از نفوذ عقايد مكتب جبريّه در امان نماندهاند. از اين رو، ضرورى است پژوهشى نوين درباره قضا و