انديشه دينى - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٢٠٩
جسمانى را احساس مىكند، امّا در همان حال داراى جسم دنيايى نيست. «١»
مقصود از قبر در روايات چيست؟
عالم برزخ و آنچه در قبر بر انسان مىگذرد، جزئى از عالم غيب و ملكوت اين جهان است و اطلاعات و آگاهىهاى ما از آن عالم همان مقدارى است كه پيشوايان معصوم در اخبار و روايات مطرح ساختهاند. بنابر آنچه از بيشتر روايات برمىآيد، مراد از قبر جايگاه روح انسان در عالم برزخ است. «٢» بنابراين، عالم قبر همان عالم برزخ است، اگرچه بدن شخص در حفره و گودال خاكى دفن مىشود.
عمرو بن يزيد مىگويد: از امام جعفر صادق عليه السلام پرسيدم: «برزخ چيست؟» امام عليه السلام در پاسخ فرمود:
قبر است از هنگامى كه انسان مىميرد تا روز قيامت. «٣»
پس مراد از قبر همين گودال خاكى محل دفن بدن ميّت نيست. همچنين عذاب و فشار قبر به اين معنا نيست كه ديوارهاى قبر از دو طرف به هم نزديك شوند و بدن ميت را بفشارند، بلكه اين فشار، عذابى است كه در ماوراى عالم مادّه دامنگير انسان مىشود، گرچه ممكن است فشار وارد بر روح موجب فشار بر بدن نيز گردد. از اين رو، ممكن است حتّى كسانى كه در قبر خاكى دفن نمىشوند، فشار قبر داشته باشند؛ مانند كسانى كه شب در بستر آرام خوابيدهاند، ولى در اثر خواب هولناكى كه ديدهاند فشار سختى بر بدنشان وارد مىشود.
شخصى از امام صادق عليه السلام پرسيد: «آيا كسى كه بر دار آويخته شده است عذاب قبر دارد؟» حضرت فرمود:
خداى زمين خداى هوا هم هست، پس به هوا امر مىكند كه او را بفشارد؛ فشارى سختتر از فشار قبر. «٤»