از آن‌جا كه جهان مادّه، جهان حركت و تزاحم است و از سويى خداوند اراده كرده است كه انسان در سايه اختيارش آزمايش شود، توانايى سير در راه حق و سير در راه باطل به او داده شده است. طرفدارى برخى افراد از حق و برخى از باطل، سبب شده است كه حق و باطل به هم بياميزند تا جايى كه تشخيص و تميير آنها، گاه مشكل مى‌گردد. امور مشكوك و مشتبه نيز از همين جا پديد مى‌آيند؛ زيرا اختلاط حق و باطل سبب مى‌شود كه ماهيّت برخى موارد مشتبه شود و انسان نتواند حق را بازشناسد. اين امتزاج حق و باطل از ويژگى‌هاى عالم مادّه و طبيعت است كه عنصر اختيار انسان نيز در آن نمود مى‌يابد، امّا در جهان آخرت، جايى براى ظهور باطل و اختلاط حق و باطل نيست و در آن‌جا تنها حق ظهور مى‌كند و حاكم مى‌شود. قرآن مجيد مى‌فرمايد: «وَ يَمْحُ اللّهُ الباطِلَ و يُحِقُّ الحَقَّ بِكَلِماتِهِ» (شورى/ ٢٤) و باطل را محو و حقيقت را با كلمات خويش پا بر جا مى‌كند. همچنين از آن رو كه جهان آخرت ظرف ظهور حق محض است، به اختلافات نيز پايان داده مى‌شود و با ظهور حق، جايى براى اختلاف باقى نمى‌ماند. خداوند در آياتى متذكر شده است كه روز قيامت، روز پايان اختلافاتى است كه در دنيا بروز كرده است: «وَ ا انديشه دينى ٢٠٠ ١ - شبهه اعاده معدوم ..... ص : ٢٠٠ قْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ ايْمانِهِمْ لا يَبْعَثُ اللَّهُ مَنْ يَمُوتُ بَلى‌ وَعْداً عَلَيْهِ حَقّاً وَ لكِنَّ اكْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ لِيُبَيِّنَ لَهُمُ الَّذى‌ يَخْتَلِفُونَ فيهِ وَ لِيَعْلَمَ الَّذينَ كَفَرُوا انَّهُمْ كانُوا كاذِبينَ» (نحل/ ٣٨- ٣٩) آنان سوگندهاى شديد به خدا ياد كردند كه خداوند هرگز كسى را كه مى‌ميرد، برنمى‌انگيزد. آرى، اين وعده قطعى خداوند است [كه همه مردگان را براى جزا بازمى‌گرداند]، ولى بيشتر مردم نمى‌دانند. هدف اين است كه آنچه را در آن اختلاف داشتند، برايشان روشن سازد و كسانى كه منكر شدند، بدانند كه دروغ گفته‌اند. در آيه‌اى ديگر خاطرنشان مى‌سازد كه خداوند در روز قيامت ميان مسلمانان، يهوديان، صائبيان، مسيحيان، مجوسيان و مشركان حكم خواهد كرد و حق را از باطل‌