انديشه دينى - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٨٦
چندگانه پرستى
در چندگانه پرستى سخن از وجود «ارباب» و «ربّ الارباب» مىرود. چندگانه پرستان، جهان را مخلوق خداى يگانه و ربّ الارباب مىدانند كه تدبيرش را به ارباب سپرده است و هر يك از ربها در حوزه خويش مشغول به تدبيرند و اين ارباب و خدايان، همانا اطرافيان، مقربان و وزيران خداوندند. ربالارباب، كه برتر و والاتر از همه است، مقدستر و متعالىتر از آن است كه به پرسش ما درآيد و ما بندگان خاكى با پرستش خدايان و ارباب مقرّبش، به او تقرب مىجوييم. علامه طباطبايى درباره بتپرستان مىنويسد:
بتپرستان، غير از خدا به پرستش ملائكه، جن و مقدّسين همت مىگماردند و براى آنها ادعاى الوهيت مىكنند، يعنى آنها را معبود مىدانند نه خدا را ...، آنان اصلًا خداى سبحان را عبادت نمىكنند؛ زيرا عبادت را عبارت مىدانند از توجه عابد به معبود؛ و خداى سبحان را از آن رو كه ديدنى نيست بزرگتر از آن مىدانند كه توجهى يا عملى متوجه او شود. پس راه درست آن است كه بندگان عبادت خويش را متوجه مخلوقات خاص او مانند ملائكه كنند تا آنان واسطه و شفيع گردند و آدمى را به درگاه خدا نزديك كنند. افزون بر اين، عبادت به دليل تدبير عالم و در ازاى آن است و تدبير عالم به ملائكه و امثال آنها واگذار شده است، پس معبود و ارباب نيز همانها هستند نه خدا ...، بتپرستان ترديد ندارند كه ربالارباب و پديدآورنده همه ربها و جهان، تنها خداست و اگر عبادت خدا جايز باشد، عبادت غير او جايز نخواهد بود، ليكن چنان كه گفتيم، آنان عبادت خدا را درست نمىدانند. «١»
بتپرستان خدا را بزرگتر از آن مىدانند كه فهم و درك بشر بدان احاطه يابد و بههمين دليل از پرستش خدا و تقرب به درگاه او عدول مىنمايند و به چيزهاى ديگر تقرب مىجويند. «٢»
در باور بتپرستان، بتها تمثالهايى از ارباب و خدايانند نه اينكه خود اين بتها خدا باشند. البته عوام آنان بسا كه ميان بتها و ارباب آنها فرقى نگذارند و خود بتها