مراد از «اليوم» كلمه «يوم» به معناى روز است و با الف و لام عهد، به معناى «آن روز» يا «امروز» است. از آنجا كه در آيه پيش، سخنى از «آن روز» به بيان نيامده، معناى اين كلمه در آيه مبهم است. از اين رو، يكى از نكته‌هاى بنيادين در تفسير و فهم درست آيه شريفه، شناخت «آن روز» مهم و تاريخ ساز با استفاده از قراين و نشانه‌ها و زمان نزول آيه است. در تعيين مصداق اين روز، احتمالاتى داده‌اند: الف- روز عرفه: برخى احتمال داده‌اند كه مراد از «اليوم» روز عرفه سال دهم هجرت (حجّةالوداع) است و گفته‌اند كه اين آيه و آيات پيش، در آن روز نازل شده و احكام اسلام را كامل كرده و بقاياى جاهليت را باطل ساخته‌اند. بنابراين، معناى آيه چنين است كه خداوند به مؤمنان خبر داده كه در اين روز (روز عرفه سال دهم هجرى با نازل شدن اين احكام)، دين كامل گشته و كفّار از نابودى و زوال دين اسلام نااميد شده‌اند و اكنون كه خداوند ناتوانى مسلمانان را به نيرومندى و ترس آنان را به آرامش و امن و فقرشان را به ثروت و بى‌نيازى بدل ساخته، سزاوار است از كسى جز او ترسى به دل راه ندهند. «١» در پاسخ به اين نظريّه، بايد گفت: ويژگى‌هايى كه در آيه آمده است بر روز عرفه تطبيق نمى‌كنند؛ زيرا رويدادى كه موجب نااميدى كفّار شود، در آن روز واقع نشده است. اگر منظور نااميدى مشركان قريش از پيروزى بر دين مسلمانان باشد، اين رويداد در روز فتح مكّه، در سال هشتم هجرت واقع شده است، نه روز عرفه سال دهم و اگر مراد نااميدى مشركان عرب باشد، اين رويداد در روز نزول آيه برائت در سال نهم هجرت اتفاق افتاده است و اگر مقصود نااميدى تمام كفّار باشد- كه شامل يهود، نصارى، مجوس و جز آنها نيز بشود- بايد گفت: آنان آن هنگام از غلبه بر مسلمانان مأيوس نشده بودند؛ زيرا در آن روز، اسلام در خارج از جزيرة العرب داراى نيرويى نبود. از سوى ديگر، صرف حضور پيامبر صلى الله عليه و آله در حج و تعليم عملى و زبانى احكام حج توسّط آن حضرت را نمى‌توان اكمال دين ناميد. احكامى نيز كه در اين سوره آمده‌اند كامل كننده دين نيستند؛ زيرا رواياتى بسيار از ابن عباس، عمر بن خطاب و ديگران نقل‌