سفر او، به قصد تهران حركت كرده است، در اين صورت، آنان ملاقاتى تصادفى داشته‌اند زيرا هر يك از آن دو به قصد رسيدن به تهران حركت كرده است و چنين مقدمه‌اى (رفتن به تهران) به هيچ وجه مستلزم ملاقات آنان نبوده است. اما براى كسى كه از برنامه و ساعت حركت و زمان توقف او و دوستش آگاه بوده است، اين ملاقات غير منتظره و تصادفى نيست، بلكه كاملًا مورد انتظار است. با توجه به مثال مذكور، آشكار مى‌شود آنچه ما تغييرهاى تصادفى مى‌خوانيم به هيچ وجه تصادفى نيستند، بلكه نتايج طبيعى مقدّمات و برنامه‌هايى هستند كه ما از آنها اطلاع نداريم و براى ما تصادفى مى‌نمايند. اين تغييرها كه از نظر ما تصادفى‌اند، در پيشگاه علّام‌الغيوب، به اراده و بنابر تدبير او حاصل مى‌شوند و علم مطلق حق تعالى همه آنها را فرا گرفته است. «١» لامارك هيچ‌گاه نتوانست تغييرهاى ناگهانى تكاملى را به گونه علمى تفسير كند و منشأ آنها را بازشناسد و داروين در نهايت راز تكامل را «تمايل به تغيير تحت تأثير عامل مجهول» دانست «٢» ولى با توجه به آنچه گذشت، معلوم مى‌شود كه اين تغييرهاى ناگهانى، گُتره، تصادفى و بى‌حساب نيستند و مطابق با تدبير خلّاق عالِم جهان، پديد مى‌آيند. ٢- نظريه داروين در درون خود نيز سست است و اصولش توجيه كننده كامل آن نظريه نيستند؛ مثلًا ما در بدن موجودات زنده جهازهايى مى‌بينيم كه تنها در صورت كامل بودن سودمندند و اگر نقصانى به آنها راه يابد يا اجزايى از آنها كم شود، بى فايده خواهند بود. بنابر نظريه تكامل انواع داروين، جهاز ناقص نيز بايد داراى فايده باشد، ولى كمتر از جهاز كامل. بنابر نظريه داروين، جهاز بينايى از ساده آغاز گشته و به تدريج تكامل يافته و فايده اى بيشتر بر آن مترتب شده است. پس اين جهاز در صورت كامل بودن بايد بيشترين فايده را بدهد و در صورت ناقص بودن فايده‌اى كمتر. اين در حالى است كه در طبيعت چنين چيزى را نمى‌يابيم و مثلًا جهاز بينايى انسان فقط در صورت كامل بودن مفيد است و در غير آن صورت بدون فايده. پس نتيجه مى‌گيريم كه اين دستگاه يا به‌طور