انديشه دينى
 
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص

انديشه دينى - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٤٨

دهرى گرى و ماترياليسم بر پايه هيچ برهان عقلى و منطقى استوار نيست و شالوده‌اش بر ظنّ و گمان است. ماترياليست‌ها از آن‌جا كه نتوانسته‌اند با حواسّ خود موجود غير مادّى را درك كنند، به انكار ماوراى مادّه پرداخته‌اند. قرآن به صراحت بر پوچى و بى‌پايه بودن اين انديشه تصريح كرده، مى‌فرمايد: «وَ قالُوا ما هِىَ الَّا حَياتُنَا الدُّنْيا نَمُوتُ وَ نَحْيا وَ ما يُهْلِكُنا الَّا الدَّهْرُ وَ ما لَهُمْ بِذلِكَ مِنْ عِلْمٍ انْ هُمْ الَّا يَظُنُّونَ» (جاثيه/ ٢٤) و گفتند: «جز اين زندگى دنياى ما، چيزى نيست. مى‌ميريم و زندگى مى‌كنيم و جز دهر و طبيعت ما را نمى‌ميراند.» بر اين مدّعا هيچ علمى ندارند و تنها بر آن گمان مى‌ورزند. اگوست كنت، متفكّر مشهور غربى گويد: چون ما از آغاز و انجام جهان بى‌خبريم، نمى‌توانيم وجود يك موجود سابق يا لاحق را انكار كنيم؛ همچنان كه نمى‌توانيم آن را اثبات كنيم. «١» اين متفكر غربى چون نتوانسته است با حواسّ خود آغاز و انجام جهان را درك كند، «لا ادرى گرى» پيشه كرده و در نفى يا اثبات خدا بازمانده است. متأسفانه ديگران از او جلوتر رفته و چون نتوانسته‌اند با حواسّ خود خدا را دريابند، وجودش را انكار كرده‌اند. هيوم مى‌گويد: از آن جا كه هر علّتى كه ما به آن برخورده‌ايم به نوبه خود معلول بوده، خيلى معقول‌تر است كه به وجود يك سلسله نامتناهى از حوادث در جهانِ مستقل به ذات و متّكى به نفس قائل باشيم تا به وجود يك علّت اولاى غير معلّل. «٢» در مناظره‌اى كه سال ١٩٤٨ ميلادى ميان راسل مادّى و كاپلستون مذهبى صورت گرفت و از راديو بى. بى. سى. پخش شد، كاپلستون از راسل پرسيد: من يك هستى متشخّص، متعالى و متمايز از جهان و خالق جهان را قبول دارم. چطور است شما هم بفرماييد كه موضع شما «لا ادرى» است يا موضع انكارى؟ منظورم اين است كه آيا شما مى‌گوييد عدم وجود خدا قابل اثبات است؟ راسل جواب داد: