پس همه آنانى كه به عذاب جاويد تهديد شده‌اند، از كافران‌اند. فقط در سه مورد به نظر مى‌رسد وعده عذاب جاويد به مؤمن و غير مؤمن داده شده كه بايد مورد بحث و دقت قرار گيرد و در عنوان بعد به آن خواهيم پرداخت. آيا مرتكبان گناه كبيره در دوزخ جاودانند؟ معتزله و خوارج ارتكاب هرگناه كبيره‌اى را موجب كفر و سبب خلود در آتش دانسته‌اند. «١» دربرابر اين گروه «مرجئه» جاى دارند كه معتقدند با برخوردارى از ايمان، هيچ گناهى به انسان زيان نمى‌رساند. «٢» «اماميه» و برخى ديگر از مسلمانان معتقدند شخص مؤمن در عذاب جاودان نخواهد بود، ولى اگر گناهانى مرتكب شود، ممكن است مدّتى در عذاب بماند. شيخ مفيد مى‌نويسد: تمام علماى اماميّه اتفاق نظر دارند كه تهديد به خلود در آتش، ويژه كفّار است و كسانى كه به خدا ايمان دارند و به واجباتش اقرار مى‌كنند و اهل نمازند، هرگاه مرتكب گناهى شوند در اين تهديد جاى نمى‌گيرند. «٣» از آيه ٤٨ سوره نساء نيز مى‌توان دريافت كه حكم مشرك و كافر با مرتكب كبيره تفاوت دارد؛ در اين آيه آمده است: «انَّ اللَّهَ لا يَغْفِرُ انْ يُشْرَكَ بِهِ وَ يَغْفِرُ مادُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاءُ» خداوند [هرگز] شرك را نمى‌بخشد و پايين‌تر از آن را براى هر كس بخواهد، مى‌بخشايد. وعده بخشايش گناهان در اين آيه مربوط به گناهان كبيره‌اى است كه شخص از آنها توبه نكرده است؛ زيرا اگر منظور آمرزش پس از توبه باشد، شامل شرك نيز مى‌شود و اگر مشركى توبه كند از او پذيرفته مى‌گردد. گناهان صغيره را نيز خداوند وعده داده است كه اگر مؤمنان، از گناهان كبيره پرهيز كنند، از آنها خواهد گذشت. پس مفهوم آيه اين‌