انديشه دينى - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٩٢
دنياى مادّى و مرحلهاى در برزخ و مرحله نهايى در جهان آخرت. البته جهان آخرت و جهان دنيا با هم تفاوتهايى دارند و در اينجا تفاوتهاى بنيادين حيات دنيوى و حيات اخروى را برمىشماريم:
١- نظام اجتماعى در دنيا و نظام فردى در آخرت
انسان در دنيا به صورت اجتماعى زندگى مىكند و زيستن به صورت فردى براى او دشوار و يا ناممكن است. در زندگى دنيوى، افراد در تأمين نيازها به يكديگر وابستهاند.
همچنين در سعادت و شقاوت يكديگر شريك و داراى سهمند و كردار نيك برخى، مىتواند ديگران را خوشبخت كند؛ همچنان كه كردار زشت برخى نيز دامنگير برخى ديگر مىشود و آنان را به بدبختى مىكشاند. بنابراين، افراد اجتماع در سرنوشت يكديگر تأثير دارند و همين امر باعث ايجاد مسؤوليت افراد در قبال يكديگر مىشود. امّا زندگى انسان در قيامت و پس از آن در بهشت و يا دوزخ، به گونه فردى است نه اجتماعى و اشتراكى. هر كس داراى زندگى ويژه خود است بدون آن كه تأثيرى در زندگى ديگران داشته باشد. در آن جهان، هر كس تنها در گرو فراوردههاى دنيايى خود است كه از پيش فرستاده است.
همچنين، نه مسائل خانوادگى از قبيل توليد، كار و مانند آن مطرح است و نه امور اجتماعى از قبيل تعاون و توزيع كار و مبادلات و معاملات و نه دست يازيدن به اسباب و علل عادّى براى نيل به اهداف و رسيدن به مقاصد؛ زيرا هر مقصود و مرادى از مقاصد زندگى مادّى و معنوى براى نيكوكاران فراهم است و بدكاران نيز جز عذاب نصيبى ندارند.
قرآن كريم درباره نفى زندگى اجتماعى و نيز نفى پيوندهاى نسبى و سببى در قيامت مىفرمايد:
«وَ لَقَدْ جِئْتُمُونا فُرادى كَما خَلَقْناكُمْ اوَّلَ مَرَّةٍ ...» (انعام/ ٩٤)
[و روز قيامت به آنان مىگويند:] همه شما تنها به سوى ما بازگشتيد؛ همانگونه كه روز اوّل شما را آفريديم.
و يا مىفرمايد:
«وَ كُلُّهُمْ اتيهِ يَوْمَ الْقِيامَةِ فَرْداً» (مريم/ ٩٥)
و همگى به روز رستاخيز، تك و تنها نزد او حاضر مىشوند.