انديشه دينى - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٦٠
پيامبران الهى عليهم السلام از كسانى هستند كه به اين مقام والا دست يافتهاند و به اذن خدا، اطاعتشان واجب شده است؛ زيرا آنان بيانگر و اجرا كننده احكام خدايند و اطاعت از آنها در طول اطاعت خداوند است؛ چنان كه قرآن كريم مىفرمايد:
«وَ ما ارْسَلْنا مِنْ رَسُولٍ الَّا لِيُطاعَ بِاذْنِ اللَّهِ» (نساء/ ٦٤)
هيچ پيامبرى نفرستاديم، مگر اين كه به اذن خدا اطاعت شود.
منظور از «اولىالامر» كسانى است كه بعد از رسول خدا صلى الله عليه و آله، شؤون مربوط به دين و دنياى مؤمنان (مورد خطاب آيه) را برعهده دارند و از متن جامعه اسلامى برخاستهاند و اطاعت از آنان مانند اطاعت از رسول خدا در فرمانهايى است كه در مقام رهبرى و اداره امور جامعه صادر مىكنند. «١»
لزوم عصمت اولىالامر
نكتهاى كه از آيه شريفه برمىآيد، اين است كه «اطاعت مطلق و بدون قيد و شرط» از پيامبر صلى الله عليه و آله و اولىالامر عليهم السلام همانند اطاعت از خدا واجب است. اين گواه بر آن است كه آنان هيچ فرمانى مخالف با حكم واقعى الهى صادر نمىكنند و گرنه وجوب اطاعت از آنان موجب تناقض در كلام خدا مىگرديد؛ زيرا در صورتى كه از روى عمد يا سهو، گفتار يا كردارى برخلاف حكم الهى از پيامبر صلى الله عليه و آله يا اولىالامر عليهم السلام سر زند، از سويى، بايد طبق فرمان «اطيعُوا الرَّسُولَ وَ اولِى الْامْرِ» اطاعتشان واجب باشد و از سوى ديگر، چون مخالف با حكم واقعى خداوند است، طبق صدر آيه (اطيعُوا اللَّهَ)، بايد اطاعت خدا را مقدّم داشت. در نتيجه، آغاز و انجام آيه به تناقض منتهى مىشود؛ زيرا هم به چيزى امر و هم از آن نهى كرده است و از آن جا كه از خداوند حكيم، سخن لغو يا منتهى به محال صادر نمىشود، آيه بر عصمت پيامبر صلى الله عليه و آله و اولىالامر دلالت دارد. «٢» بر اين حقيقت برخى مفسّران اهل سنّت، از جمله فخر رازى، نيز اعتراف كردهاند. «٣»
اولى الامر كيانند؟ درباره مصداق اولى الامر، نظريّههايى گوناگون از سوى مفسّران