شبهه‌هاى اعجاز ١- آيا اعجاز اصل علّيّت را نقض مى‌كند؟ برخى پنداشته‌اند كه معجزه از نظر عقلى ممكن نيست؛ زيرا قانون علّيّت را زير پا مى‌نهد. آنان مى‌گويند: به مقتضاى قانون عمومى علّيّت، هر معلولى از علّت خاص خود پديد مى‌آيد؛ مثلًا حرارت از آتش پديد مى‌آيد نه از يخ و همچنين است شفا يافتن بيمار و ... كه همه معلول‌هايى هستند كه داراى علت‌هايى ويژه‌اند. اگر بپذيريم كه چيزى برخلاف اين جريان علّى و معلولى انجام مى‌گيرد، معنايش اين است كه قانون علّيّت را نپذيرفته‌ايم. به بيان ديگر، وجود معلول بدون علّت تامّه محال است و شما كه مى‌گوييد آتش مبدّل به گلستان شده است بى آن‌كه آبى و بذرى باشد، معنايش اين است كه گل تحقّق يافته است بى‌آن كه علّت تامّه‌اش باشد. از آن سو، علّت تامّه سوزاندن (آتش) هست، ولى با اين كه مانعى وجود ندارد سوزاندن نيست؛ يعنى معلول از علّت تامّه‌اش بدون دليل جدا گشته است و اين انكار قانون علّيّت است. پاسخ: قانون علّيّت به اين معنا است كه هيچ معلولى بى‌علّت تحقّق نمى‌يابد و اين حقيقتى بديهى است كه اگر چيزى وجودش از خودش نيست، ناچار از غير است، ولى معنايش اين نيست كه معلول‌ها هميشه از علل عادّى شناخته شده صادر مى‌شوند. معناى قانون علّيّت همين اندازه است كه ما براى هر معلولى علّتى قائل شويم. همچنين معنايش اين نيست كه هر معلولى تنها از يك علّت پديد مى‌آيد. البته اصل سنخيّت علّت و معلول اصلى درست است، امّا عقل و علم نمى‌توانند علّت پديده‌اى را در تمام زمان‌ها و مكان‌ها در يك چيز منحصر بدانند تجربه بشر محدود است. هزاران مورد را نيز كه تجربه كنيم، باز عقل مى‌گويد: ممكن است اين معلول از راهى ديگر نيز پديد آيد كه ما نمى‌دانيم. هزاران سال بشر مى‌پنداشت كه حرارت جز از آتش حاصل نمى‌شود، ولى امروزه راه‌هايى ديگر نيز براى پديد آمدن حرارت به دست آمده است؛ بسيارى از فعل و انفعالات شيميايى موجب پيدايش حرارت مى‌شوند، در اثر حركت، حرارت پديد